เจาะลึกเรื่องการเพาะเชื้อจากปัสสาวะเพื่อระบุชนิดแบคทีเรีย ทำไมหมอต้องให้ตรวจ?

ทำไมหมอถึงต้องให้เก็บปัสสาวะไปเพาะเชื้อ?

หลายคนอาจจะเคยมีประสบการณ์เวลามาหาหมอด้วยอาการปวดแสบเวลาปัสสาวะ หรือปัสสาวะบ่อยผิดปกติ แล้วคุณหมอสั่งให้เก็บตัวอย่างปัสสาวะเพื่อส่งตรวจเพาะเชื้อ หลายคนสงสัยว่าแค่ตรวจปัสสาวะเบื้องต้นก็น่าจะพอแล้ว ทำไมต้องรอผลเพาะเชื้อด้วย คำตอบคือการตรวจปัสสาวะทั่วไปบอกได้แค่ว่ามีการอักเสบหรือติดเชื้อ แต่การเพาะเชื้อจากปัสสาวะเพื่อระบุชนิดแบคทีเรียจะช่วยให้เราเห็นชื่อจริงของเชื้อโรคตัวการที่ทำให้เราป่วย เพื่อที่เราจะได้เลือกยาปฏิชีวนะที่ตรงจุดที่สุดมาจัดการมัน

ขั้นตอนการเก็บปัสสาวะที่ถูกต้อง เพื่อผลการตรวจที่แม่นยำ

ผลการเพาะเชื้อจะแม่นยำหรือไม่ ส่วนสำคัญที่สุดคือการเก็บตัวอย่างครับ ถ้าเราเก็บปัสสาวะไม่สะอาดพอ เชื้อแบคทีเรียที่อยู่รอบนอกร่างกายหรือตามผิวหนังอาจปนเปื้อนเข้าไป ทำให้ผลตรวจคลาดเคลื่อนและหมออาจให้ยาผิดพลาดได้ วิธีที่ดีที่สุดคือ

• ทำความสะอาดบริเวณอวัยวะเพศด้วยน้ำสะอาด
• ปัสสาวะช่วงแรกทิ้งไปก่อนสักนิด เพื่อล้างเชื้อโรคบริเวณปากท่อปัสสาวะ
• ใช้ภาชนะที่ผ่านการฆ่าเชื้อเก็บปัสสาวะในช่วงกลางของการปัสสาวะ (Mid-stream urine)
• รีบปิดฝาให้แน่นและนำส่งห้องแล็บทันที

ใช้เวลานานไหมกว่าจะรู้ชื่อเชื้อโรค?

โดยปกติแล้วการเพาะเชื้อต้องใช้เวลาครับ เพราะเราต้องนำปัสสาวะไปวางบนจานอาหารเลี้ยงเชื้อเพื่อให้แบคทีเรียแบ่งตัวเพิ่มจำนวนขึ้นจนเห็นเป็นกลุ่มก้อน (Colony) โดยทั่วไปจะใช้เวลาประมาณ 24 ถึง 48 ชั่วโมง ถึงจะเริ่มระบุชนิดของแบคทีเรียได้ และหากต้องทดสอบว่าแบคทีเรียตัวนั้นดื้อยาอะไรบ้าง ก็อาจต้องใช้เวลาเพิ่มอีกเล็กน้อย เพื่อให้มั่นใจว่ายาที่หมอสั่งให้จะกำจัดเชื้อโรคตัวนี้ได้จริง

ถ้าตรวจเจอเชื้อแล้ว หมอจะทำอย่างไรต่อไป?

หลังจากที่ผลเพาะเชื้อออกแล้ว ขั้นตอนที่สำคัญที่สุดคือการดูผลทดสอบความไวต่อยา (Antibiotic Susceptibility Test) ซึ่งจะเป็นตัวบอกว่าแบคทีเรียชนิดนี้กลัวยาตัวไหนและดื้อยาตัวไหนบ้าง หากตอนแรกหมอให้ยาปฏิชีวนะแบบครอบคลุมไปก่อน แล้วผลออกมาพบว่าเชื้อดื้อยาตัวนั้น หมอจะทำการปรับเปลี่ยนยาให้ตรงกับผลตรวจทันที เพื่อให้คนไข้หายป่วยเร็วขึ้นและป้องกันไม่ให้เชื้อโรคร้ายแรงขึ้นกว่าเดิม

เตรียมตัวอย่างไรให้พร้อมก่อนตรวจ

จริงๆ แล้วการตรวจนี้ไม่ต้องเตรียมตัวอะไรเป็นพิเศษ แต่มีข้อควรระวังสำคัญคือ หากคนไข้กำลังทานยาปฏิชีวนะอยู่ ต้องแจ้งให้หมอทราบก่อน เพราะยาที่กินเข้าไปอาจไปยับยั้งการเจริญเติบโตของเชื้อในจานเพาะ ทำให้ผลออกมาเป็นลบทั้งที่จริงๆ แล้วยังมีการติดเชื้ออยู่ หรือทำให้ผลการตรวจไม่ชัดเจน