ตรวจพยาธิในอุจจาระเป็นประจำ จำเป็นไหม ทำไมหมอถึงแนะนำให้ตรวจ?

เวลาพูดถึงเรื่องพยาธิ หลายคนมักจะนึกภาพย้อนกลับไปตอนเด็กๆ ที่คุณครูแจกยาถ่ายพยาธิสีชมพูรสชาติหวานๆ ให้กินกันทุกเทอม จนทำให้เผลอคิดไปว่าเรื่องพยาธินี้เป็นเรื่องไกลตัว หรือโตมาแล้วร่างกายแข็งแรงดีไม่น่าจะมีอะไร แต่ในความเป็นจริง ชีวิตประจำวันของเรา ไม่ว่าจะเป็นการกินอาหารย่างๆ ดิบๆ ผักสดล้างไม่สะอาด หรือแม้แต่การเดินเท้าเปล่าบนดิน ก็ยังเปิดโอกาสให้เจ้าตัวเล็กเหล่านี้แอบเข้ามาอาศัยอยู่ในร่างกายเราได้เสมอ โดยที่เราแทบไม่รู้ตัวเลย

พยาธิไม่ได้หายไปไหน ทำไมเราถึงควรตรวจอุจจาระเช็คกันบ้าง?

หลายคนสงสัยว่า ถ้าไม่มีอาการปวดท้อง ท้องเสีย หรือน้ำหนักลดผิดปกติ ทำไมหมอยังแนะนำให้ตรวจอุจจาระเพื่อหาไข่พยาธิอยู่เรื่อยๆ เหตุผลก็คือ พยาธิหลายชนิดไม่ได้แสดงอาการรุนแรงในทันที บางคนมีพยาธิอยู่ในลำไส้มาเป็นปีๆ โดยมีอาการแค่แน่นท้อง ท้องอืด ท้องเฟ้อ หรือรู้สึกเพลียเรื้อรัง ซึ่งเรามักจะเหมารวมว่าเป็นเพราะโรคกระเพาะ อาหารไม่ย่อย หรือพักผ่อนไม่พอ การตรวจอุจจาระจึงเปรียบเสมือนการส่องกระจกดูสุขภาพภายในที่เรามองไม่เห็น ช่วยให้เราเจอต้นตอของปัญหาได้ก่อนที่พยาธิจะแย่งสารอาหารไปจนหมดตัว หรือก่อให้เกิดภาวะแทรกซ้อนรุนแรงตามมา

ใครบ้างที่เสี่ยงและควรลุกขึ้นมาตรวจพยาธิได้แล้ว?

แม้ว่าพยาธิจะอยู่ใกล้ตัวพวกเราทุกคน แต่ก็มีบางกลุ่มที่หมออยากแนะนำเป็นพิเศษให้ลองตรวจเช็คอุจจาระดูบ้าง ดังนี้ครับ

• สายกินแซ่บ สายชาบูดิบ: ใครที่โปรดปรานลาบดิบ ก้อย ซูชิ หรือเนื้อสัตว์ที่ปรุงสุกๆ ดิบๆ เป็นชีวิตจิตใจ กลุ่มนี้มีความเสี่ยงสูงมากที่จะรับตัวอ่อนพยาธิเข้าสู่ร่างกาย
• คนรักสุขภาพที่ชอบกินผักสด: ผักออร์แกนิกดีต่อสุขภาพ แต่ถ้าล้างทำความสะอาดไม่ดีพอ ไข่พยาธิที่ปนเปื้อนมากับดินหรือปุ๋ยคอกอาจติดมากับจานสลัดได้
• บ้านที่มีน้องหมาน้องแมว: การคลุกคลีกับสัตว์เลี้ยง ถึงแม้เราจะรักความสะอาดแค่ไหน แต่โอกาสที่ไข่พยาธิจากสัตว์จะติดต่อมาสู่คนก็ยังมีอยู่ โดยเฉพาะบ้านที่มีเด็กเล็กๆ
• คนที่ท้องอืด ท้องเสียสลับท้องผูกเรื้อรัง: หาหมอทานยาก็แล้ว ปรับพฤติกรรมก็แล้ว อาการก็ยังไม่หายขาด การตรวจอุจจาระหาพยาธิอาจเป็นคำตอบที่ตามหา

การเก็บอุจจาระส่งตรวจ ยุ่งยากและน่ากลัวอย่างที่คิดไหม?

คนไข้หลายคนมักจะเขินอายหรือรู้สึกว่าขั้นตอนการตรวจอุจจาระน่ากลัว แต่จริงๆ แล้วเป็นเรื่องที่ง่ายและสะดวกมากๆ ครับ ทางโรงพยาบาลหรือคลินิกจะมีกระปุกเก็บตัวอย่างขนาดเล็กพร้อมช้อนตักให้กลับไปทำเองที่บ้าน โดยเราเพียงแค่เก็บอุจจาระขนาดเท่าเหรียญสิบใส่ลงไปในกระปุก ปิดฝาให้สนิท แล้วนำมาส่งให้ห้องปฏิบัติการตรวจวิเคราะห์ภายใต้กล้องจุลทรรศน์ ไม่ต้องเจาะเลือด ไม่เจ็บตัว และใช้เวลาตรวจไม่นานก็รู้ผลแล้ว

ถ้าตรวจเจอพยาธิขึ้นมาจริงๆ ต้องทำอย่างไรต่อไป?

ถ้าผลตรวจออกมาว่าเจอไข่พยาธิหรือตัวพยาธิ ก็ไม่ต้องตกใจไปครับ เพราะมันไม่ใช่โรคเรื้อรังที่รักษาไม่หาย การรักษาทำได้ง่ายมากเพียงแค่การทานยาถ่ายพยาธิที่ตรงกับชนิดของพยาธิที่เราเป็น ซึ่งแพทย์จะเป็นคนสั่งจ่ายยาในปริมาณและระยะเวลาที่เหมาะสมให้ นอกจากนี้ หมอยังแนะนำให้ตรวจรักษาคนในครอบครัวที่อาศัยอยู่ร่วมบ้านเดียวกันด้วย เพราะพยาธิบางชนิดติดต่อกันได้ง่ายในครอบครัว และที่สำคัญที่สุดคือการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมในการกินอาหาร โดยเน้นทานอาหารที่ปรุงสุกใหม่ๆ ล้างผักและผลไม้ให้สะอาด รวมถึงล้างมือก่อนทานอาหารทุกครั้ง เพื่อป้องกันไม่ให้เจ้าพยาธิพวกนี้กลับมาหาเราซ้ำอีก