เวลาเดินแล้วเข่าขัด มีเสียงดังกร๊อบแกร๊บ เกิดจากอะไรกันแน่
ช่วงนี้มีคนไข้หลายคนเดินเข้ามาปรึกษาที่คลินิกด้วยอาการปวดเข่า ลุกก็นั่งก็ลำบาก แถมบางคนบอกว่าเวลาเดินอยู่ดีๆ เข่าก็เหมือนจะล็อก ยืดเหยียดไม่สุด หรือมีเสียงดังในข้อเข่าเวลาขยับ ซึ่งอาการเหล่านี้มักจะทำให้หลายคนกังวลใจว่าตัวเองกำลังเผชิญกับภาวะการบาดเจ็บของหมอนรองกระดูกข้อเข่าอยู่หรือเปล่า
ในฐานะหมอที่ตรวจคนไข้เคสแบบนี้บ่อยๆ อยากชวนมาทำความเข้าใจกันแบบง่ายๆ ว่าเจ้าหมอนรองกระดูกตัวนี้คืออะไร ทำไมถึงบาดเจ็บได้ง่าย และเราจะมีวิธีสังเกตตัวเองอย่างไรก่อนที่อาการจะลุกลามจนต้องผ่าตัด
ทำความรู้จักเจ้าหมอนรองกระดูกตัวจิ๋ว ทำหน้าที่อะไรในเข่าเรา
ถ้ามองเข้าไปในข้อเข่าของเรา จะมีโครงสร้างคล้ายเบาะรองนั่งหนานุ่มรูปพระจันทร์เสี้ยวอยู่ระหว่างกระดูกต้นขาและกระดูกหน้าแข้ง เจ้าตัวนี้แหละที่เราเรียกว่าหมอนรองกระดูกข้อเข่า (Meniscus)
หน้าที่หลักของเขาคือนั่งรับแรงกระแทกเวลาที่เราเดิน วิ่ง กระโดด หรือยกของหนัก เปรียบเสมือนโช้คอัพดีๆ ที่คอยช่วยกระจายน้ำหนักไม่ให้กระดูกอ่อนผิวข้อเข่าต้องสึกหรอเร็วเกินไป นอกจากนี้ยังช่วยให้ข้อเข่ามีความมั่นคงเวลาเราเคลื่อนไหวร่างกายในชีวิตประจำวันด้วย
สาเหตุที่ทำให้หมอนรองกระดูกพัง ไม่ได้เกิดแค่นักกีฬาเท่านั้น
หลายคนชอบคิดว่าการบาดเจ็บของหมอนรองกระดูกข้อเข่าจะเกิดขึ้นเฉพาะกับนักกีฬาฟุตบอลหรือคนที่วิ่งมาราธอนเท่านั้น แต่ความจริงแล้ว คนทั่วไปอย่างเราๆ ก็เป็นได้จากหลายสาเหตุใกล้ตัว:
- การบิดหมุนเข่ากะทันหัน: เช่น จังหวะเล่นกีฬา เปลี่ยนทิศทางเร็วๆ หรือแม้แต่ก้าวขาพลาดสะดุดพื้นแล้วบิดตัว
- ความเสื่อมตามวัย: เมื่ออายุมากขึ้น เนื้อเยื่อหมอนรองกระดูกจะเริ่มแห้งกรอบและเปราะบางลง ทำให้ฉีกขาดได้ง่ายแม้กระทั่งตอนลุกขึ้นยืนจากท่านั่งยองๆ
- การใช้งานหนักต่อเนื่อง: คนที่ต้องยกของหนักเป็นประจำ หรือคนที่น้ำหนักตัวเกิน ซึ่งทำให้ข้อเข่าต้องแบกรับแรงกดทับสะสมเป็นเวลานาน
อาการแบบไหนที่ฟ้องว่าหมอนรองกระดูกกำลังมีปัญหา
เวลาที่หมอนรองกระดูกฉีกขาดหรือได้รับบาดเจ็บ ร่างกายจะมีสัญญาณเตือนบางอย่างที่สังเกตได้ชัดเจน ลองเช็กดูว่าตัวเองมีอาการเหล่านี้อยู่หรือเปล่า:
- ปวดแปลบข้างในข้อเข่า: มักจะปวดลึกๆ บริเวณข้อเข่าด้านในหรือด้านนอก เวลาขยับจะรู้สึกเจ็บจี๊ดขึ้นมาทันที
- เข่าล็อกหรือเหยียดไม่อุด: รู้สึกเหมือนมีอะไรมาติดขัดอยู่ในข้อ ทำให้เหยียดขาตรงหรือพับเข่าได้ไม่สุด
- เข่าบวมเป่ง: มักจะบวมขึ้นภายใน 24 ชั่วโมงหลังเกิดอุบัติเหตุ เพราะมีน้ำสะสมหรือเลือดออกในข้อ
- รู้สึกเข่าทรุดไร้แรง: เวลาก้าวเดินแล้วรู้สึกเหมือนเข่าข้างนั้นรับน้ำหนักไม่ไหว ขาอ่อนแรงเหมือนจะทรุดลงไปดื้อๆ
วิธีดูแลตัวเองเบื้องต้นเมื่อเริ่มมีอาการเจ็บเข่า
ถ้าเพิ่งเริ่มมีอาการเจ็บเข่าและสงสัยว่าหมอนรองกระดูกอาจจะเริ่มมีปัญหา ลองปฏิบัติตามแนวทางเหล่านี้เพื่อบรรเทาอาการเบื้องต้น:
การพักการใช้งานและงดกิจกรรมหนัก
สิ่งแรกที่ต้องทำคือหยุดพักการใช้ข้อเข่าทันที หลีกเลี่ยงการวิ่ง การกระโดด หรือการนั่งยองๆ ที่ต้องใช้แรงกดที่เข่ามากๆ เพื่อให้เนื้อเยื่อบริเวณที่บาดเจ็บได้มีเวลาฟื้นตัว
การประคบเย็นเพื่อลดบวม
ในช่วงสองสามวันแรกหลังเกิดอาการเจ็บ ให้ใช้เจลเย็นหรือน้ำแข็งห่อผ้าขนหนูประคบipบริเวณข้อเข่าครั้งละ 15 ถึง 20 นาที วันละ 3-4 ครั้ง เพื่อช่วยลดอาการบวมและบรรเทาความเจ็บปวดลง
เมื่อไหร่ควรพาตัวเองมาพบหมอเพื่อตรวจอย่างละเอียด
หากดูแลตัวเองเบื้องต้นแล้วอาการปวดไม่ดีขึ้นภายในไม่กี่วัน หรือมีอาการเข่าล็อก เข่าบวมใหญ่ และเดินลงน้ำหนักไม่ได้อย่างปกติ แนะนำว่าไม่ควรปล่อยทิ้งไว้ครับ ควรมาพบแพทย์เพื่อตรวจร่างกายอย่างละเอียด
แพทย์อาจจะทำการตรวจพิเศษทางร่างกายร่วมกับการทำ MRI เพื่อดูความรุนแรงและตำแหน่งของการฉีกขาดของหมอนรองกระดูกได้อย่างแม่นยำ ซึ่งการวินิจฉัยได้เร็วจะช่วยให้เราวางแผนการรักษาได้อย่างตรงจุด ไม่ว่าจะเป็นการทำกายภาพบำบัด การกินยา หรือในบางรายที่ฉีกขาดมากก็อาจจะต้องอาศัยการส่องกล้องรักษาข้อเข่า เพื่อคืนความแข็งแรงให้ข้อเข่ากลับมาใช้งานได้ดีดังเดิม
