เทคนิคการทำความสะอาดและฆ่าเชื้อแผลอย่างถูกวิธี

เวลาที่เกิดอุบัติเหตุเล็กๆ น้อยๆ เช่น หกล้ม มีดบาด หรือแผลถลอก สิ่งแรกที่หลายคนกังวลคือกลัวแผลจะอักเสบหรือติดเชื้อ หลายคนรีบคว้าแอลกอฮอล์มาล้างทันทีเพราะคิดว่าจะช่วยฆ่าเชื้อได้ดีที่สุด แต่ในฐานะหมอ ขอบอกตรงนี้เลยว่า วิธีนี้อาจจะทำให้แผลหายช้ากว่าเดิมแถมยังแสบสะใจอีกด้วย วันนี้เรามาคุยกันสบายๆ ถึงเทคนิคการทำความสะอาดและฆ่าเชื้อแผลอย่างถูกวิธี ที่จะช่วยให้แผลหายไวและลดโอกาสเกิดรอยแผลเป็นกันครับ

ล้างแผลอย่างไรไม่ให้แสบ และสะอาดปลอดภัยจริง

หัวใจสำคัญที่สุดของการดูแลแผลสดไม่ใช่การทำให้เชื้อโรคตายสนิททันทีด้วยน้ำยาแรงๆ แต่เป็นการชะล้างสิ่งสกปรกและเชื้อโรคออกจากแผลให้ได้มากที่สุด โดยไม่ทำลายเนื้อเยื่อสุขภาพที่กำลังสร้างขึ้นใหม่

น้ำเปล่าสะอาดกับสบู่คือจุดเริ่มต้นที่ดีที่สุด

เมื่อเกิดแผลสดขึ้น สิ่งแรกที่ควรทำถ้าอยู่บ้านคือการล้างด้วยน้ำสะอาดอุณหภูมิห้องหรือน้ำเกลือล้างแผล (Normal Saline) ร่วมกับสบู่อ่อนๆ บริเวณรอบๆ แผล เพื่อชะล้างฝุ่นละอองและเศษดินออกไป หลีกเลี่ยงการถูแรงๆ เพราะจะทำให้เนื้อเยื่อฉีกขาดเพิ่มขึ้น

หยุดเข้าใจผิดเรื่องการใช้แอลกอฮอล์กับแผลสด

แอลกอฮอล์สีฟ้าที่เราคุ้นเคยกันดี เหมาะสำหรับใช้เช็ดรอบแผลหรือทำความสะอาดผิวหนังที่ยังไม่เป็นแผลเปิดเท่านั้น หากนำไปเทราดลงบนแผลสดโดยตรง แอลกอฮอล์จะไปทำลายเซลล์ผิวหนังที่กำลังงอกใหม่ ทำให้แผลหายช้าลงและแสบมาก แนะนำให้เก็บแอลกอฮอล์ไว้เช็ดรอบแผลภายนอกจะดีกว่า

ยาใส่แผลแบบไหนเหมาะกับแผลประเภทใด

เมื่อล้างแผลสะอาดแล้ว หลายคนมักจะหยิบยาใส่แผลมาทาต่อทันที แต่รู้ไหมว่ายาแต่ละชนิดมีหน้าที่ต่างกัน การเลือกใช้ให้ถูกกับชนิดของแผลจะช่วยให้แผลฟื้นตัวได้เร็วขึ้น

เบตาดีนและน้ำยาฆ่าเชื้อ ใช้เมื่อไหร่ถึงจะเหมาะ

น้ำยาฆ่าเชื้อกลุ่มโพวิโดนไอโอดีน (Povidone-Iodine) มีฤทธิ์ฆ่าเชื้อแบคทีเรียและเชื้อราได้ดี เหมาะสำหรับใช้ในช่วงวันแรกๆ ที่แผลยังมีความเสี่ยงต่อการติดเชื้อสูง แต่ไม่ควรใช้ทาต่อเนื่องเป็นเวลานานเกินไป เพราะอาจทำให้ผิวหนังแห้งและระคายเคืองได้

ขี้ผึ้งปฏิชีวนะ ทางเลือกสำหรับป้องกันแผลอักเสบ

สำหรับแผลถลอกตื้นๆ หรือแผลที่เสี่ยงต่อการติดเชื้อ การใช้ขี้ผึ้งฆ่าเชื้อจะช่วยรักษาความชุ่มชื้นให้แผล ทำให้เซลล์ผิวหนังใหม่เจริญเติบโตได้ดีขึ้น และช่วยไม่ให้ผ้าพันแผลติดกับตัวแผลเวลาแกะเปลี่ยน

การปิดแผลและการดูแลต่อเนื่องเพื่อให้แผลหายไว

การปล่อยแผลให้โดนอากาศตลอดเวลาไม่ใช่ความคิดที่ดีเสมอไป เพราะความชื้นที่เหมาะสมจะช่วยให้แผลปิดตัวได้เร็วจนเกิดสะเก็ดแผลบางๆ ซึ่งดีต่อกระบวนการหายของร่างกาย

เลือกผ้าปิดแผลอย่างไรให้เหมาะสม

หากเป็นแผลเล็กและแห้ง อาจปิดด้วยพลาสเตอร์ยาธรรมดา แต่ถ้าเป็นแผลที่มีเลือดซึมหรือแผลถลอกกว้าง ควรเลือกใช้ผ้าก๊อซปราศจากเชื้อปิดทับ และใช้เทปทางการแพทย์ปิดยึดรอบนอก หมั่นเปลี่ยนผ้าปิดแผลวันละครั้ง หรือเปลี่ยนทันทีหากพบว่าผ้าก๊อซเปียกชื้นหรือเปื้อนสิ่งสกปรก

สัญญาณเตือนแบบไหนที่แปลว่าแผลเริ่มมีปัญหา

แม้จะดูแลความสะอาดเป็นอย่างดีแล้ว ก็ยังต้องคอยสังเกตอาการผิดปกติที่อาจเกิดขึ้นได้ตลอดเวลา หากพบว่าแผลมีอาการเหล่านี้ ควรรีบมาพบแพทย์เพื่อประเมินอาการและรับยาปฏิชีวนะเพิ่มเติม

• อาการปวดบวมแดงร้อน: บริเวณแผลมีอาการปวดตุๆ บวมมากขึ้นเรื่อยๆ และผิวหนังรอบแผลแดงร้อนกว่าปกติ
• มีหนองไหล: พบของเหลวขุ่นข้น สีเหลืองหรือสีเขียวมีกลิ่นเหม็นซึมออกมาจากแผล
• มีไข้ร่วมด้วย: รู้สึกหนาวสั่น หรือมีไข้ต่ำๆ ซึ่งแสดงว่าการติดเชื้อเริ่มกระจายเข้าสู่กระแสเลือด

การดูแลแผลสดไม่ใช่เรื่องยาก แค่เริ่มต้นจากการล้างแผลด้วยความนุ่มนวล เลือกใช้น้ำยาทำความสะอาดที่ถูกต้อง และหมั่นสังเกตอาการอย่างใกล้ชิด เพียงเท่านี้ก็ช่วยให้แผลสะอาดปลอดภัยและหายได้ไวขึ้นแล้วครับ