ความบกพร่องในการรับรู้คุณค่าในตนเอง: เมื่อเรามองไม่เห็นความดีในตัวเอง

ความรู้สึกไม่มั่นคงในคุณค่าที่อยู่ในใจ

บ่อยครั้งที่ผมตรวจคนไข้ในคลินิก ไม่ว่าจะเป็นภาวะเครียดเรื้อรังหรือความวิตกกังวล สิ่งหนึ่งที่มักจะซ่อนอยู่ลึกๆ คือความรู้สึกว่าตัวเองไม่ดีพอ คำว่า ความบกพร่องในการรับรู้คุณค่าในตนเอง อาจฟังดูเป็นเรื่องไกลตัวหรือฟังดูเป็นศัพท์ทางการแพทย์ที่ซับซ้อน แต่จริงๆ แล้วมันคือสภาวะที่คนคนหนึ่งมีมุมมองต่อตัวเองติดลบอยู่เสมอ แม้จะเก่งหรือทำดีแค่ไหน ก็ยังรู้สึกว่าตัวเองไม่มีค่าอยู่ดี

ทำไมเราถึงเริ่มรู้สึกว่าตัวเองไม่มีค่า

ต้นตอของเรื่องนี้มักไม่ได้เกิดขึ้นเพียงข้ามคืน แต่มักสะสมมาจากประสบการณ์ในอดีต ตั้งแต่ช่วงวัยเด็ก การถูกเปรียบเทียบ การได้รับคำวิจารณ์ที่รุนแรงเกินจริง หรือการเติบโตมาในสภาพแวดล้อมที่ความรักและคำชมมีเงื่อนไข ทำให้สมองของเราสร้างระบบความคิดที่ว่า ฉันจะได้รับความรักก็ต่อเมื่อฉันต้องสมบูรณ์แบบเท่านั้น เมื่อไหร่ที่พลาดพลั้ง เราจึงตัดสินตัวเองอย่างรุนแรงมากกว่าที่ควรจะเป็น

สัญญาณเตือนที่บ่งบอกว่าเรากำลังขาดความรักในตัวเอง

เรามักจะสังเกตเห็นตัวเองได้จากพฤติกรรมเหล่านี้ที่มักเกิดขึ้นซ้ำๆ

• ชอบกล่าวโทษตัวเองในทุกเรื่องที่ผิดพลาด แม้จะเป็นเรื่องเล็กน้อย
• ไม่สามารถรับคำชมจากคนอื่นได้ มักจะรีบปฏิเสธหรือคิดว่าคนพูดโกหก
• มีความต้องการให้คนอื่นยอมรับตลอดเวลาจนลืมความต้องการของตัวเอง
• กลัวการถูกปฏิเสธจนไม่กล้าทำอะไรใหม่ๆ เพราะกลัวความล้มเหลวจะตอกย้ำว่าเราไร้ความสามารถ

ผลกระทบที่ซ่อนอยู่ภายใต้ความรู้สึกนี้

เมื่อคนเรามองไม่เห็นคุณค่าในตนเอง เรามักจะอนุญาตให้คนอื่นเข้ามาปฏิบัติกับเราอย่างไม่ให้เกียรติ หรืออยู่ในความสัมพันธ์ที่เป็นพิษได้นานกว่าที่ควรจะเป็น เพราะลึกๆ แล้วเราเชื่อว่าเราไม่สมควรได้รับสิ่งที่ดีกว่านี้ นอกจากนี้ยังนำไปสู่ภาวะซึมเศร้าและความวิตกกังวล เพราะเราใช้เวลาส่วนใหญ่ในแต่ละวันไปกับการระแวงว่าคนอื่นจะมองเราอย่างไร มากกว่าการใช้ชีวิตเพื่อความสุขของตัวเอง

ก้าวแรกของการปรับมุมมองให้เห็นค่าของตัวเอง

การจะแก้ไขเรื่องนี้ไม่ใช่เรื่องของการเปลี่ยนนิสัยเพียงชั่วข้ามคืน แต่เป็นการค่อยๆ ปรับจูนวิธีคุยกับตัวเองใหม่

• ฝึกสังเกตความคิดตัวเอง: เมื่อไหร่ที่ตำหนิตัวเองแรงๆ ให้ลองถามตัวเองว่า ถ้าเพื่อนสนิททำพลาดแบบนี้ เราจะพูดกับเขาแรงๆ แบบนี้ไหม ถ้าไม่ ก็ขอให้ลดระดับความรุนแรงของคำพูดกับตัวเองลง
• ทำความเข้าใจว่าความผิดพลาดคือการเรียนรู้: การล้มเหลวไม่ได้หมายความว่าคุณเป็นคนล้มเหลว แต่มันคือเหตุการณ์หนึ่งที่เกิดขึ้นเพื่อให้เราเติบโต
• ขีดเส้นแบ่งความสุขของตัวเองออกจากความเห็นของผู้อื่น: เริ่มต้นจากการหางานอดิเรกหรืองานที่ทำแล้วรู้สึกภูมิใจในตัวเองเล็กๆ น้อยๆ โดยไม่ต้องรอคำชมจากใคร

หากความรู้สึกเหล่านี้เริ่มรบกวนการใช้ชีวิตประจำวันจนไม่สามารถทำงานหรือมีความสัมพันธ์ที่ดีกับคนรอบข้างได้ การปรึกษาจิตแพทย์หรือนักจิตวิทยาเพื่อทำความเข้าใจปมในใจไม่ใช่เรื่องน่าอาย แต่เป็นการให้โอกาสตัวเองได้กลับมาเป็นเจ้าของชีวิตที่มีความสุขอีกครั้ง