รู้จักและรับมือทัน เมื่อลูกน้อยเจอภาวะภูมิแพ้อาหารรุนแรงเฉียบพลัน Anaphylaxis

ลูกกินอะไรเข้าไปแล้วทำไมถึงหายใจไม่ออก? เรื่องน่ากลัวของ Anaphylaxis

เวลาที่คุณแม่พาลูกน้อยวัยเตาะแตะไปลองทานอาหารใหม่ๆ ไม่ว่าจะเป็นไข่ นมวัว ถั่ว หรืออาหารทะเล เรามักจะเฝ้าระวังอาการแพ้ง่ายๆ เช่น ผื่นคัน หรือลมพิษขึ้นตามตัว แต่มีอีกหนึ่งเหตุการณ์ที่น่ากลัวและทำให้คุณพ่อคุณแม่ใจหายวาบ นั่นคือการที่ลูกเกิดอาการแพ้อย่างรุนแรงและรวดเร็วมากๆ จนกระทั่งระบบหายใจและระบบไหลเวียนโลหิตพังลงในเวลาไม่กี่นาที ภาวะนี้ทางการแพทย์เรียกว่า ภาวะภูมิแพ้อาหารรุนแรงเฉียบพลัน Anaphylaxis ซึ่งเป็นภาวะฉุกเฉินที่ต้องการการช่วยเหลืออย่างเร่งด่วนที่สุด

เกิดอะไรขึ้นข้างในร่างกาย เมื่อลูกเจอสารก่อภูมิแพ้ตัวร้าย?

ลองนึกภาพตามง่ายๆ นะครับว่า ร่างกายของเด็กที่มีอาการแพ้ จะมีภูมิคุ้มกันที่ไวต่อสิ่งกระตุ้นมากกว่าปกติ เมื่อลูกรับประทานอาหารที่เป็นตัวกระตุ้นเข้าไป เม็ดเลือดขาวและสารเคมีในร่างกายจะเข้าใจผิดคิดว่าอาหารนั้นเป็นผู้ร้ายตัวฉกาจ จึงปล่อยสารฮีสตามีนและสารเคมีอื่นๆ ออกมาจำนวนมหาศาลอย่างรวดเร็ว ผลลัพธ์ที่ตามมาคือหลอดเลือดทั่วร่างกายขยายตัว ความดันโลหิตตกฮวบ หลอดลมตีบแคบลงจนลมหายใจเข้าออกไม่ได้ และเกิดอาการบวมตามใบหน้า ลำคอ หรือทางเดินหายใจ ซึ่งกระบวนการเหล่านี้เกิดขึ้นเร็วมากภายในไม่กี่นาทีหลังจากทานอาหารเข้าไป

สังเกตอย่างไรว่านี่ไม่ใช่แค่แพ้ธรรมดา แต่เป็นอาการ Anaphylaxis?

การแยกแยะระหว่างภูมิแพ้ทั่วไปกับภาวะฉุกเฉินนี้เป็นเรื่องสำคัญมาก เพราะความช้าหมายถึงชีวิต อา-การที่ต้องรีบสังเกตมีดังนี้

• อาการทางผิวหนัง: มีผื่นลมพิษกระจายทั่วตัว หน้าบวม ตาบวม ริมฝีปากบวมเป่ง หรือผิวหนังแดงจัด
• อาการทางระบบทางเดินหายใจ: ลูกหายใจมีเสียงหวีด ไอต่อเนื่อง เสียงแหบ หรือหายใจลำบากเพราะคอเริ่มตีบตัน
• อาการทางระบบทางเดินอาหาร: อาเจียนพุ่งอย่างรุนแรง หรือปวดท้องบิดเกร็งหลังทานอาหารทันที
• อาการทางระบบไหลเวียนโลหิต: ลูกเริ่มซึมลง ตัวเย็น ชีพจรเต้นเร็วแต่เบามาก หรือหมดสติไปเฉยๆ

หากเด็กมีอาการจากระบบร่างกายตั้งแต่สองระบบขึ้นไปพร้อมกัน เช่น มีผื่นขึ้นร่วมกับหายใจไม่ออก หรือมีอาเจียนร่วมกับความดันตก ให้สันนิษฐานไว้ก่อนเลยว่าเป็น ภาวะภูมิแพ้อาหารรุนแรงเฉียบพลัน Anaphylaxis และต้องเตรียมรับมือทันที

อาหารตัวแสบอะไรบ้างที่มักทำให้เกิดเรื่องใหญ่ในเด็กเล็ก?

อาหารที่พบว่าเป็นตัวการหลักในการกระตุ้นให้เกิดภาวะนี้ในเด็กเล็กมักเป็นกลุ่มอาหารโปรตีนสูง ได้แก่

• นมวัว
• ไข่ไก่และไข่เป็ด
• ถั่วลิสงและถั่วเปลือกแข็งต่างๆ
• แป้งสาลี
• อาหารทะเล เช่น กุ้ง ปู หอย ปลา

สำหรับเด็กบางคน แม้จะทานเพียงนิดเดียว หรือแค่โดนสัมผัสปนเปื้อน ก็สามารถกระตุ้นให้เกิดอาการรุนแรงได้แล้ว ดังนั้นการอ่านฉลากอาหารให้ละเอียดก่อนให้ลูกทานจึงเป็นเรื่องที่ละเลยไม่ได้เลย

เมื่อลูกเกิดอาการช็อกจากการแพ้ ต้องทำอย่างไรในนาทีชีวิต?

หากคุณพบว่าลูกมีอาการเข้าข่าย ภาวะภูมิแพ้อาหารรุนแรงเฉียบพลัน สิ่งที่ต้องทำทันทีมีขั้นตอนดังนี้

• หยุดให้ลูกทานอาหารจานนั้นทันที
• ตั้งสติและโทรเรียกรถพยาบาลฉุกเฉินในทันที โดยแจ้งอาการให้ชัดเจนว่าเด็กมีภาวะแพ้อานหารรุนแรงและหายใจลำบาก
• หากคุณหมอเคยจ่ายยาฉีดอะดรีนาลีนพกพาเอาไว้ ให้รีบนำมาฉีดที่กล้ามเนื้อต้นขาตามคำแนะนำทันที อย่ารอช้า
• ให้เด็กนอนราบ ยกขาขึ้นสูงเพื่อให้เลือดไหลไปเลี้ยงสมองและหัวใจได้ดีขึ้น ยกเว้นกรณีที่เด็กอาเจียน ให้จัดท่านอนตะแคงเพื่อป้องกันการสำลัก

วิธีดูแลระยะยาวและการป้องกันไม่ให้เกิดซ้ำ

เมื่อผ่านพ้นช่วงวิกฤตมาได้แล้ว สิ่งสำคัญลำดับถัดไปคือการพาเด็กไปพบกุมารแพทย์ผู้เชี่ยวชาญด้านภูมิแพ้ เพื่อทำากรทดสอบทางผิวหนังหรือเจาะเลือดหาตัวการที่แท้จริง เมื่อรู้แน่ชัดแล้วว่าแพ้อะไร สิ่งที่ต้องทำคือการหลีกเลี่ยงอาหารชนิดนั้นอย่างเคร่งครัด พร้อมทั้งศึกษาหาความรู้เกี่ยวกับการอ่านฉลากอาหารแปรรูป และพกยาฉีดฉุกเฉินติดตัวไว้เสมอ เพื่อความปลอดภัยสูงสุดของลูกรักในทุกๆ วัน