ทำความรู้จักไวรัส RSV ตัวการร้ายที่ทำให้ลูกน้อยป่วยลงลึกถึงปอด

ช่วงนี้เวลาคุณพ่อคุณแม่พาเจ้าตัวเล็กมาหาที่คลินิก แล้วน้องมีอาการไอโขลก หายใจมีเสียงครืดคราด หรือหอบเหนื่อย หลายคนมักจะกังวลใจว่าลูกเป็นแค่หวัดธรรมดาหรือเปล่า หรือแอบกลัวเจ้าร้ายตัวใหม่อย่างไวรัส RSV กันแน่ เพราะช่วงหลังมานี้ชื่อของเจ้าไวรัสตัวนี้ถูกพูดถึงบ่อยมาก ยิ่งในเด็กเล็กหรือเด็กทารก ยิ่งต้องระวังเป็นพิเศษเพราะเชื้อตัวนี้ไม่ได้หยุดอยู่แค่อาการหวัดคัดจมูกธรรมดา แต่มีฤทธิ์เดชสำคัญคือการพุ่งเป้าไปเล่นงานระบบทางเดินหายใจส่วนล่างจนทำให้เกิดปอดอักเสบได้

ทำไมไวรัส RSV ถึงอันตรายและลงไปลึกถึงปอดได้ง่ายจัง

เวลาที่เราพูดถึงหวัดทั่วไป เชื้อมักจะวนเวียนอยู่แค่บริเวณจมูกและคอ ทำให้มีน้ำมูกใสๆ เจ็บคอ หรือไอเล็กน้อยแล้วก็หายไป แต่สำหรับไวรัส RSV มีความพิเศษและน่ากลัวกว่านั้น ตรงที่มันมีความสามารถในการเกาะติดและทำลายเซลล์เยื่อบุทางเดินหายใจส่วนล่างได้ดีมาก เมื่อเชื้อหลุดรอดลงไปถึงหลอดลมฝอยและเนื้อปอด จะกระตุ้นให้ร่างกายสร้างเสมหะและสารคัดหลั่งออกมาปริมาณมาก ประกอบกับทางเดินหายใจของเด็กเล็กนั้นยังมีขนาดเล็กและแคบมากอยู่แล้ว เมื่อเกิดอาการบวมอักเสบร่วมกับเสมหะที่เหนียวข้น จึงทำให้หลอดลมตีบแคบลงอย่างรวดเร็ว ส่งผลให้เด็กหายใจลำบาก หายใจมีเสียงวี๊ด และเกิดภาวะทางเดินหายใจส่วนล่างอักเสบตามมา

อาการแบบไหนที่เตือนว่าเชื้อ RSV ลงปอดและเริ่มอันตรายแล้ว

คุณพ่อคุณแม่หลายคนมักสับสนว่าเมื่อไหร่ลูกแค่เป็นหวัดธรรมดา กับเมื่อไหร่ที่เชื้อเริ่มลามลงไปข้างล่างแล้ว ปกติในช่วงสองถึงสามวันแรก อาการจะเหมือนไข้หวัดใหญ่ทั่วไปคือ มีไข้ น้ำมูกไหล ไอ และกินนมน้อยลง แต่ถ้าสังเกตเห็นสัญญาณเหล่านี้เมื่อไหร่ แปลว่าเจ้าไวรัส RSV เริ่มออกฤทธิ์รุนแรงและลงไปที่ทางเดินหายใจส่วนล่างแล้ว:

• หายใจเร็วกว่าปกติ: สังเกตจากหน้าอกที่กระเพื่อมขึ้นลงเร็วกว่าเดิมอย่างเห็นได้ชัด
• หายใจมีเสียงดังวี๊ด: หรือมีเสียงครืดคราดในอกตลอดเวลาแม้ไม่ได้นอนราบ
• ซี่โครงบานหรืออกบุ๋ม: เวลาหายใจเข้าแรงๆ จะเห็นผิวหนังบริเวณซี่โครงหรือคอ บุ๋มลงไปเพราะต้องออกแรงหายใจมาก
• ตัวเขียวหรือริมฝีปากคล้ำ: แสดงว่าร่างกายได้รับออกซิเจนไม่เพียงพอ ซึ่งเป็นภาวะฉุกเฉิน
• ซึมลง ไม่ยอมดูดนม: ดื่มน้ำหรือนมไม่ได้เลย ปัสสาวะน้อยลง

กลุ่มไหนบ้างที่ต้องระวังเป็นพิเศษเมื่อเจอพิษภัยของ RSV

แม้ว่าเด็กโตหรือผู้ใหญ่ติดเชื้อ RSV แล้วมักจะมีอาการแค่เหมือนเป็นหวัดธรรมดาและหายได้เอง แต่สำหรับกลุ่มเสี่ยงบางกลุ่ม เชื้อตัวนี้อาจทำให้เกิดการติดเชื้อทางเดินหายใจส่วนล่างที่รุนแรงจนต้องนอนโรงพยาบาล ได้แก่:

• ทารกแรกเกิดและเด็กอายุต่ำกว่า 1 ปี โดยเฉพาะกลุ่มที่คลอดก่อนกำหนด
• เด็กที่มีโรคประจำตัว เช่น โรคหัวใจพิการแต่กำเนิด โรคปอดเรื้อรัง หรือมีภาวะภูมิคุ้มกันบกพร่อง
• ผู้สูงอายุที่มีโรคเรื้อรังร่วมด้วย เช่น โรคปอดอุดกั้นเรื้อรัง หรือโรคเบาหวาน

วิธีดูแลและการป้องกันเมื่อลูกติดเชื้อ RSV

ในปัจจุบันยังไม่มีวงศ์ยาต้านไวรัสเฉพาะสำหรับรักษา RSV การรักษาจึงเป็นการประคับประคองตามอาการ เช่น การพ่นยาขยายหลอดลม การเคาะปอดเพื่อช่วยขับเสมหะ และการดูดน้ำมูกออกเพื่อให้หายใจโล่งขึ้น สิ่งสำคัญที่สุดคือการป้องกันไม่ให้รับเชื้อ โดยการหมั่นล้างมือให้สะอาด หลีกเลี่ยงการพาเด็กเล็กไปในสถานที่แออัดในช่วงที่ไวรัสระบาด และแยกเด็กป่วยออกจากเด็กคนอื่นเพื่อตัดวงจรการแพร่ระบาด