ภาวะนิ่วในไต: ปวดหลังแบบไหนที่แปลว่าก้อนนิ่วกำลังวิ่ง

ช่วงนี้มีคนไข้เดินเข้ามาบ่นที่ห้องตรวจด้วยอาการปวดหลังส่วนล่างแบบแปลกๆ หลายคนคิดว่าเป็นเพราะนั่งทำงานนานหรือยกของหนัก แต่พอซักประวัติและตรวจละเอียดจริงๆ กลับพบว่าต้นเหตุมาจากภาวะนิ่วในไตที่ซ่อนอยู่ข้างใน ซึ่งเวลาที่ก้อนนิ่วพวกนี้ขยับตัวทีไร ความเจ็บปวดที่เกิดขึ้นมักจะทำเอาคนไข้นอนไม่หลับเลยทีเดียว

นิ่วในไตเกิดขึ้นได้อย่างไร ทำไมจู่ๆ ถึงมีก้อนแข็งๆ ไปอยู่ในร่างกายเรา

หลายคนชอบถามผมว่า นิ่วในไตเนี่ยมันก้อนมาจากไหน ทำไมมันถึงไปโผล่ในไตของเราได้ ต้องเล่าแบบนี้ครับว่า ปกติแล้วปัสสาวะของเราจะมีแร่ธาตุต่างๆ ละลายอยู่ แต่ถ้าวันไหนที่เราดื่มน้ำน้อยเกินไป หรือปัสสาวะมีความเข้มข้นสูง เจ้าแร่ธาตุเหล่านี้ เช่น แคลเซียม ออกซาเลต หรือกรดยูริก ก็จะเริ่มตกตะกอนรวมตัวกันทีละน้อย นานวันเข้าจากเม็ดทรายเล็กๆ ก็พอกพูนกลายเป็นก้อนนิ่วขนาดใหญ่ขึ้นเรื่อยๆ เปรียบเสมือนหินปูนที่เกาะตามกาน้ำร้อนนั่นเองครับ

สัญญาณเตือนภัย: ปวดหลังแบบไหนที่ต้องระวังนิ่วในไต

อาการของภาวะนิ่วในไตไม่ได้แปลว่าต้องปวดท้องเสมอไปครับ โดยเฉพาะถ้าก้อนนิ่วยังนอนนิ่งอยู่เฉยๆ เราอาจจะไม่รู้สึกอะไรเลยด้วยซ้ำ แต่ถ้านิ่วเริ่มหลุดลงมาอุดตันท่อไต อาการมักจะมาแบบไม่ทันตั้งตัว:

• ปวดหลังหรือปวดบั้นเอวข้างเดียวกับที่เป็น: มักจะเป็นอาการปวดเกร็งรุนแรงแบบจีบขึ้นมาแล้วหายเป็นพักๆ ไม่ว่าจะขยับตัวท่าไหนก็ไม่หายปวด
• ปวดร้าวลงไปที่ขาหนีบหรืออวัยวะเพศ: เกิดจากตัวก้อนนิ่วกำลังเดินทางลงมาตามท่อไต
• ปัสสาวะผิดปกติ: มีเลือดปน ปัสสาวะขุ่น มีกลิ่นแรง หรือรู้สึกแสบขัดเวลาเข้าห้องน้ำ
• คลื่นไส้ อาเจียน และมีไข้: มักเกิดขึ้นร่วมด้วยเวลาที่มีการอักเสบติดเชื้อในทางเดินปัสสาวะ

ใครบ้างคือกลุ่มเสี่ยงที่ต้องระวังภาวะนิ่วในไตเป็นพิเศษ

จากประสบการณ์ที่ตรวจคนไข้มา ผมพบว่ามีพฤติกรรมเสี่ยงหลายอย่างที่กระตุ้นให้เกิดภาวะนิ่วในไตได้ง่ายขึ้น:

• ดื่มน้ำน้อยเกินไปในแต่ละวัน: ทำให้ปัสสาวะเข้มข้นและเกิดการตกตะกอนได้เร็ว
• ชอบกินเค็มจัดและติดรสจัด: โซเดียมสูงๆ จะดึงแคลเซียมออกมาขับทางปัสสาวะมากขึ้น
• กินเนื้อสัตว์และอาหารที่มีพิวรีนสูงเป็นประจำ: เพิ่มโอกาสการเกิดนิ่วกรดยูริก
• กลั้นปัสสาวะบ่อยๆ: ทำให้แร่ธาตุมีเวลาตกตะกอนค้างอยู่ในระบบทางเดินปัสสาวะนานขึ้น

วิธีป้องกันไม่ให้ก้อนนิ่วกลับมาเยือนซ้ำ

ข่าวดีคือภาวะนิ่วในไตเป็นโรคที่เราป้องกันได้ค่อนข้างง่ายครับ หัวใจสำคัญที่สุดคือการดื่มน้ำสะอาดให้ได้วันละ 2 ถึง 3 ลิตร เพื่อช่วยเจือจางแร่ธาตุในปัสสาวะไม่ให้ตกตะกอน นอกจากนี้ควรลดอาหารเค็ม หลีกเลี่ยงเครื่องดื่มที่มีน้ำตาลสูง และหมั่นออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอ เพื่อให้ระบบเผาผลาญและระบบขับปัสสาวะทำงานได้อย่างเป็นปกติครับ