กินแก้เครียด หรือกินเพราะหิวจริง? ทำความเข้าใจเรื่องความผิดปกติของการกินจากภาวะทางอารมณ์

หลายคนอาจเคยสังเกตตัวเองว่า เวลาเครียดมากๆ หรือรู้สึกเหงาและเศร้า จู่ๆ ก็เดินไปเปิดตู้เย็นหาของกิน ทั้งที่เพิ่งกินมื้อหลักไปอิ่มๆ หรือบางคนอาจถึงขั้นกินจนจุกแน่น แน่นอนว่าการกินของอร่อยช่วยฮีลใจได้ในระยะสั้น แต่ถ้าพฤติกรรมนี้เริ่มควบคุมไม่ได้ กลายเป็นที่พึ่งเดียวเวลาอารมณ์ดิ่ง นั่นอาจเป็นสัญญาณเตือนของภาวะความผิดปกติของการกินจากภาวะทางอารมณ์ที่เราไม่ควรมองข้าม

กินตามอารมณ์ต่างจากการหิวร่างกายยังไง?

ในฐานะหมอ เวลาเจอคนไข้ที่มีปัญหาเรื่องน้ำหนักตัวหรือเรื่องการกิน ผมมักจะชวนแยกแยะระหว่างความหิวจริงๆ กับความหิวจากอารมณ์ (Emotional Eating) ความหิวทางกายภาพจะค่อยๆ เกิดขึ้น มีเสียงท้องร้อง และอิ่มได้เมื่อมีอาหารตกถึงท้อง แต่ความหิวจากอารมณ์จะมาแบบฉับพลันทันที อยากกินอาหารเฉพาะเจาะจง เช่น ของทอด ของหวาน และที่สำคัญคือพอกินอิ่มแล้วมักจะตามมาด้วยความรู้สึกผิด

วงจรอุบาทว์: เครียด เศร้า เหงา แล้วกิน

สมองของเราฉลาดมากครับ มันจำได้ว่าเวลาเรากินของหวานหรือแป้ง สมองจะหลั่งสารแห่งความสุขออกมา ทำให้ช่วงเวลาสั้นๆ นั้นเราลืมความเครียดไปได้ แต่พฤติกรรมนี้พอนานวันเข้าจะกลายเป็นวงจรติดลบ เมื่อมีเรื่องมากดดัน สมองจะสั่งให้วิ่งเข้าหาอาหารทันที พอ ความผิดปกติของการกินจากภาวะทาง เริ่มเข้าไปควบคุมชีวิต น้ำหนักก็เริ่มแกว่ง ร่างกายเริ่มรวน และจิตใจก็ยิ่งเครียดหนักกว่าเดิม กลายเป็นงูกินหางที่แก้ยากถ้าไม่เข้าใจรากเหงาของปัญหา

สัญญาณเตือนแบบไหนที่บอกว่าเราเริ่มมีปัญหาแล้ว?

• แอบกินคนเดียวเพราะกลัวคนอื่นเห็นหรือตัดสิน
• กินอาหารปริมาณมากๆ ในเวลาอันรวดเร็วโดยไม่รู้สึกว่าอร่อย
• ใช้การกินเป็นทางออกเดียวเวลาเจอเรื่องเครียด อกหัก หรือเหนื่อยล้า
• รู้สึกผิด รังเกียจตัวเอง หรืออยากอาเจียนออกหลังกินเสร็จ

วิธีปรับพฤติกรรมและโอบกอดจิตใจตัวเองใหม่

การแก้ปัญหาเรื่องนี้ไม่ได้อยู่ที่การหักดิบอดอาหาร เพราะยิ่งห้ามก็ยิ่งเครียด ยิ่งเครียดก็ยิ่งกิน สิ่งที่เราต้องทำคือการซื่อตรงกับความรู้สึกตัวเอง ฝึกหยุดรอก่อนจะหยิบของเข้าปาก ลองถามตัวเองสักนิดว่า ตอนนี้หิวท้องหรือหิวใจกันแน่ ถ้าพบว่าเป็นความหิวจากอารมณ์ ให้ลองเปลี่ยนวิธีผ่อนคลาย เช่น การเดินเล่น ฟังเพลง อาบน้ำอุ่น หรือโทรหาเพื่อนสนิทแทนการเปิดตู้เย็น

หากรู้สึกว่าพฤติกรรมการกินเริ่มกระทบกับชีวิตประจำวัน ร่างกายเริ่มป่วย หรือจิตใจย่ำแย่ การเดินเข้ามาปรึกษาจิตแพทย์หรือนักจิตวิทยาไม่ใช่เรื่องน่าอายเลยครับ มันคือการดูแลตัวเองในเวอร์ชันที่ลึกซึ้งและจริงจังที่สุด เพื่อให้เรากลับมามีความสุขกับการกินและการใช้ชีวิตได้อีกครั้ง