ลูกยังไม่ยอมพูดสักที แบบนี้แค่พัฒนาการช้าชั่วคราวหรือมีเรื่องน่ากังวล
เวลาเจอคุณพ่อคุณแม่พาเจ้าตัวเล็กมาปรึกษาที่ห้องตรวจ สิ่งหนึ่งมักจะได้ยินบ่อยๆ คือความกังวลใจว่าทำไมลูกวัยสองขวบกว่าแล้วยังพูดเป็นคำๆ ไม่ได้ หรือทำไมยังบอกความต้องการเป็นประโยคยาวๆ เหมือนเด็กวัยเดียวกันไม่ได้สักที บางคนบอกว่าเดี๋ยวโตขึ้นก็พูดได้เอง แต่นั่นอาจทำให้เราเผลอมองข้ามสัญญาณเตือนบางอย่างไป
ในฐานะหมอที่ตรวจพัฒนาการเด็กอยู่เรื่อยๆ อยากชวนคุณพ่อคุณแม่มาทำความเข้าใจเรื่องนี้ให้ลึกซึ้งขึ้น ว่าจริงๆ แล้วขอบเขตไหนคือธรรมชาติของเด็กแต่ละคน และจุดไหนที่เรียกว่า ภาวะความล่าช้าในการพัฒนาการทางภาษา ที่คุณหมออยากให้ช่วยกันสังเกตและรีบพามาประเมินตั้งแต่เนิ่นๆ
สำรวจเช็กลิสต์พัฒนาการการสื่อสาร ช่วงวัยไหนควรพูดได้แค่ไหนแล้ว
ภาษาไม่ได้เริ่มนับเอาตอนที่เด็กเปล่งคำแรกออกมาครับ แต่มันเริ่มต้นตั้งแต่วันแรกเกิดผ่านการสบตา การส่งเสียงอ้อแอ้ และการตอบสนองต่อเสียงรอบตัว ลองมาเช็คกันดูว่าลูกของเราทำสิ่งเหล่านี้ได้ตามช่วงวัยหรือยัง
ช่วงขวบปีแรก: พื้นฐานการฟังและการส่งเสียง
เด็กอายุหกเดือนควรเริ่มหันตามเสียงเรียก ส่งเสียงอ้อแอ้โต้ตอบ และยิ้มทักทายเมื่อมีคนมาคุยด้วย พอเข้าใกล้ขวบหนึ่ง จะเริ่มเข้าใจคำสั่งง่ายๆ เช่น ไม่ หรือ บ๊ายบาย และอาจเริ่มพูดคำที่มีความหมายได้สักหนึ่งถึงสองคำ เช่น แม่ หรือ มุ่งมิ้ง
ช่วงขวบปีที่สอง: การสะสมคำและการสื่อสารสองคำ
วัยนี้คือช่วงระเบิดของคำศัพท์ เด็กอายุประมาณสิบแปดเดือนควรมีคำศัพท์ที่พูดได้จริงอย่างน้อยสิบถึงยี่สิบคำ และพออายุครบสองขวบควรจะเริ่มนำคำสองคำมาต่อกันได้ เช่น ไปเที่ยว กินน้ำ หรืออุ้มหน่อย รวมถึงชี้ส่วนต่างๆ ของร่างกายตามที่ผู้ใหญ่บอกได้
เช็คสัญญาณเตือนภัย แบบไหนที่ลูกเริ่มเข้าข่ายพูดช้าผิดปกติ
หากน้องมีพฤติกรรมเหล่านี้ร่วมด้วย แปลว่าไม่ใช่แค่เด็กพูดช้าธรรมดา แต่น่าจะเกี่ยวข้องกับภาวะความล่าช้าในการพัฒนาการทางภาษา ที่ต้องอาศัยแนวทางดูแลเป็นพิเศษครับ
- อายุสิบสองเดือนแล้วยังไม่เคยชี้สิ่งของ ไม่ส่งเสียงอ้อแอ้ หรือไม่หันตามเสียงเรียกชื่อตัวเอง
- อายุสิบหกเดือนแล้วยังไม่สามารถพูดคำที่มีความหมายได้เลยสักคำเดียว
- อายุสองขวบแล้วยังไม่สามารถพูดประโยคสั้นๆ ที่ประกอบด้วยคำสองคำได้ด้วยตัวเอง นอกจากพูดตามคนอื่น
- มีการถดถอยของภาษา เช่น เคยพูดคำว่าแม่ได้ตอนขวบครึ่ง แต่อายุสองขวบกลับเงียบไปเฉยๆ ไม่พูดคำนั้นอีก
- ไม่สบตาเวลามีคนคุยด้วย ดูเหมือนอยู่ในโลกของตัวเอง หรือไม่สนใจการสื่อสารกับคนรอบข้าง
ทำไมลูกถึงพูดช้า เกิดจากอะไรได้บ้างในมุมมองทางการแพทย์
สาเหตุของภาวะความล่าช้าในการพัฒนาการทางภาษาไม่ได้มีแค่เรื่องเดียว แต่แบ่งออกได้เป็นหลายกลุ่มตั้งแต่ความผิดปกติด้านการได้ยิน ปัญหาโครงสร้างของอวัยวะในช่องปาก ไปจนถึงพัฒนาการทางสมองโดยรวม
บางครั้งเด็กที่เติบโตในครอบครัวที่ใช้หลายภาษาพร้อมๆ กัน อาจมีช่วงสับสนและพูดช้ากว่าปกติเล็กน้อยในช่วงแรก แต่จะค่อยๆ ตามทัน หากเด็กกลุ่มนี้ไม่มีปัญหาเรื่องความเข้าใจภาษา
สาเหตุที่พบได้บ่อยอีกประการคือ การปล่อยให้ลูกอยู่หน้าจอโทรศัพท์ แท็บเล็ต หรือโทรทัศน์เป็นเวลานานเกินไป สื่อเหล่านี้เป็นการสื่อสารทางเดียว ขาดการมีปฏิสัมพันธ์โต้ตอบ ทำให้เด็กไม่เรียนรู้การสนทนาและการใช้ภาษากายอย่างเหมาะสม
วิธีช่วยเหลือและกระตุ้นพัฒนาการภาษาให้กลับมาสดใส
ข่าวดีคือหากตรวจพบภาวะความล่าช้าในการพัฒนาการทางภาษาตั้งแต่เนิ่นๆ สมองของเด็กในช่วงปฐมวัยมีความยืดหยุ่นสูงมาก ช่วยให้การฝึกพูดและการบำบัดได้ผลลัพธ์ที่ดีเยี่ยม วิธีที่คุณพ่อคุณแม่ทำได้ที่บ้านทันทีมีดังนี้ครับ
- ลดเวลาหน้าจอให้เป็นศูนย์หรือเหลือน้อยที่สุด: งดการเปิดทีวีหรือมือถือให้ลูกดูเพื่อความเพลิดเพลิน เพราะการสื่อสารสองทางระหว่างคนกับคนเท่านั้นที่จะช่วยกระตุ้นสมองส่วนภาษาได้ดีที่สุด
- พูดคุยและเล่าเรื่องรอบตัวให้ฟังบ่อยๆ: ใช้ภาษาง่ายๆ ชัดถ้อยชัดคำ เรียกชื่อสิ่งของรอบตัว และเปิดโอกาสให้ลูกได้ตอบสนอง แม้จะเป็นแค่การส่งเสียงหรือพยักหน้าก็ตาม
- ตั้งใจฟังเวลาลูกพยายามสื่อสาร: อย่าเพิ่งรีบขัดหรือทำแทนทุกอย่าง เปิดโอกาสให้เขาได้บอกความต้องการผ่านเสียงหรือท่าทาง แล้วคุณพ่อคุณแม่ค่อยช่วยเติมคำพูดที่ถูกต้องให้ เช่น ลูกชี้ขวดนม เราก็พูดทวนว่า อ้อ อยากกินนมใช่ไหมครับ
- อ่านนิทานร่วมกันทุกวัน: การเปิดหนังสือภาพสีสันสดใสชวนลูกคุย ชี้ชวนให้ดูรูปภาพ จะช่วยเพิ่มคลังคำศัพท์และสร้างสายสัมพันธ์อันดีในครอบครัว
เมื่อไหร่ที่ควรพามาพบคุณหมอเพื่อประเมินอย่างละเอียด
หากคุณพ่อคุณแม่สังเกตเห็นลูกมีลักษณะตรงตามสัญญาณเตือน หรือมีความรู้สึกกังวลใจลึกๆ ว่าลูกอาจจะมีพัฒนาการด้านการพูดช้ากว่าเกณฑ์ แนะนำให้พามาพบกุมารแพทย์พัฒนาการและพฤติกรรมครับ เราจะมีการประเมินการได้ยิน ตรวจสอบทักษะการเข้าใจภาษา และวางแผนส่งเสริมการฝึกพูดร่วมกับนักแก้ไขการพูดอย่างตรงจุด เพื่อให้เจ้าตัวเล็กกลับมาสื่อสารและมีความสุขกับการพูดคุยกับคนรอบข้างได้สมวัยครับ
