ภาวะกล้ามเนื้อกระตุกขณะหลับ: ทำไมร่างกายถึงสะดุ้งตอนกำลังจะหลับ

อาการสะดุ้งเหมือนตกจากที่สูงตอนกำลังจะหลับคืออะไร

หลายคนคงเคยมีประสบการณ์นอนเคลิ้มๆ แล้วจู่ๆ ร่างกายก็เกิดอาการกระตุกแรงจนสะดุ้งตื่นขึ้นมา บางคนรู้สึกเหมือนตัวเองกำลังก้าวพลาดบันไดหรือกำลังตกจากที่สูง อาการนี้ทางการแพทย์เรียกว่า Hypnic Jerk หรือภาวะกล้ามเนื้อกระตุกขณะหลับ ซึ่งเป็นเรื่องปกติที่เกิดขึ้นได้กับคนทุกเพศทุกวัย ไม่ใช่สัญญาณของโรคร้ายแรงแต่อย่างใด

ทำไมสมองกับร่างกายถึงสื่อสารกันผิดจังหวะตอนจะเคลิ้มหลับ

ช่วงเวลาที่เรากำลังจะเข้าสู่ห้วงนิทรา สมองจะค่อยๆ ปรับโหมดการทำงานจากการตื่นตัวไปสู่การพักผ่อน ในจังหวะนี้กล้ามเนื้อทั่วร่างกายจะเริ่มผ่อนคลายลงอย่างรวดเร็ว บางครั้งสมองส่วนที่คอยควบคุมการเคลื่อนไหวอาจตีความอาการผ่อนคลายนี้ผิดไปว่าร่างกายกำลังเสียสมดุลหรือกำลังจะตกจากที่สูง จึงส่งสัญญาณไฟฟ้าไปที่กล้ามเนื้ออย่างรวดเร็วเพื่อให้เราเกร็งตัวขึ้นมาป้องกันการบาดเจ็บ ผลที่ได้จึงกลายเป็นการกระตุกของแขน ขา หรือลำตัวนั่นเอง

ปัจจัยรอบตัวที่กระตุ้นให้ร่างกายกระตุกบ่อยขึ้น

แม้จะเป็นกลไกตามธรรมชาติ แต่บางครั้งไลฟ์สไตล์ของเราก็เป็นตัวการที่ทำให้เกิดอาการนี้ถี่ขึ้นจนรบกวนการนอนหลับได้ ดังนี้

• ความเครียดสะสม: การแบกรับภาระทางอารมณ์ทำให้สมองตื่นตัวเกินไปแม้ในขณะที่จะหลับ
• คาเฟอีนและนิโคติน: การดื่มกาแฟ ชา หรือสูบบุหรี่ในช่วงเย็นส่งผลโดยตรงต่อระบบประสาทส่วนกลาง
• การอดนอนหรือนอนไม่เป็นเวลา: เมื่อร่างกายอ่อนเพลียจัด สมองจะพยายามสลับโหมดเข้าสู่การหลับลึกอย่างรวดเร็วเกินไปจนเกิดความผิดพลาดในการส่งสัญญาณ
• การออกกำลังกายหนักก่อนนอน: ทำให้ร่างกายและอุณหภูมิภายในยังคงสูงเกินกว่าจะเข้าสู่ภาวะพักผ่อนได้อย่างเต็มที่

วิธีปรับเปลี่ยนนิสัยเพื่อลดการสะดุ้งตอนนอน

หากอาการกระตุกรบกวนการนอนจนรู้สึกไม่สดชื่นในตอนเช้า การปรับเปลี่ยนพฤติกรรมเล็กน้อยสามารถช่วยได้มาก

• สร้างบรรยากาศห้องนอนให้มืดและเย็น เพื่อช่วยให้ร่างกายปรับตัวเข้าสู่การหลับได้อย่างราบรื่น
• หลีกเลี่ยงเครื่องดื่มที่มีคาเฟอีนอย่างน้อย 6 ชั่วโมงก่อนเข้านอน
• ลดการใช้หน้าจอสมาร์ทโฟนหรืออุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ก่อนนอน เพราะแสงสีฟ้ากระตุ้นให้สมองตื่นตัว
• ฝึกผ่อนคลายกล้ามเนื้อก่อนนอนด้วยการยืดเหยียดเบาๆ หรือการฝึกหายใจเข้าออกช้าๆ เพื่อลดความตึงเครียดของกล้ามเนื้อ

อาการแบบไหนที่เริ่มไม่ใช่แค่ภาวะกระตุกปกติแล้ว

โดยส่วนใหญ่ภาวะนี้ไม่อันตราย แต่หากมีอาการอื่นร่วมด้วย เช่น การขยับแขนขาอย่างควบคุมไม่ได้ในระหว่างที่นอนหลับอยู่ตลอดทั้งคืน หรือมีอาการกระตุกรุนแรงจนส่งผลต่อคุณภาพชีวิตอย่างมาก อาจเป็นไปได้ว่ามีความผิดปกติอื่นแฝงอยู่ เช่น ภาวะขาอยู่ไม่สุข (Restless Legs Syndrome) หรือความผิดปกติของการเคลื่อนไหวขณะหลับ หากเป็นเช่นนั้น การปรึกษาแพทย์เฉพาะทางด้านการนอนหลับเพื่อหาสาเหตุที่แท้จริงจะช่วยให้การพักผ่อนกลับมามีประสิทธิภาพอีกครั้ง