ภาวะกล้ามเนื้อกระตุกขณะหลับ: ทำไมร่างกายถึงสะดุ้งตอนกำลังจะเคลิ้มหลับ?

เคยไหม กำลังจะหลับแล้วอยู่ดีๆ ร่างกายก็กระตุกจนสะดุ้งตื่น?

หลายคนคงเคยมีประสบการณ์เหมือนตกจากที่สูงหรือรู้สึกเหมือนมีใครมาผลักตัวในจังหวะที่กำลังจะเข้าสู่ห้วงนิทรา อาการนี้ทางการแพทย์เรียกว่า ภาวะกล้ามเนื้อกระตุกขณะหลับ (Hypnic Jerks) ซึ่งเป็นเรื่องปกติที่เกิดขึ้นได้กับคนทุกวัย ไม่ใช่โรคหรือสัญญาณของความผิดปกติที่น่ากังวลแต่อย่างใด

กล้ามเนื้อกระตุกจังหวะนี้ เกิดขึ้นจากอะไรกันแน่?

ในระหว่างที่เราเริ่มผ่อนคลายเพื่อเข้าสู่การนอนหลับ สมองส่วนที่ควบคุมการสั่งการกล้ามเนื้อจะค่อยๆ ลดระดับการทำงานลง แต่ในบางจังหวะสมองอาจเกิดการสื่อสารที่ผิดพลาดชั่วคราว โดยสมองส่วนที่ยังตื่นตัวอาจเข้าใจผิดว่าร่างกายกำลังเสียการทรงตัวหรือกำลังตกลงมาจากที่สูง จึงส่งสัญญาณไฟฟ้าไปที่กล้ามเนื้อให้กระตุกเพื่อปรับสมดุลหรือป้องกันตัว ทำให้ร่างกายเกิดอาการสะดุ้งขึ้นมาทันที

ปัจจัยกระตุ้นที่ทำให้เราสะดุ้งบ่อยกว่าปกติ

แม้จะเป็นภาวะทั่วไป แต่หากใครที่รู้สึกว่าช่วงนี้ตัวเองมีอาการบ่อยจนนอนไม่หลับ หรือสะดุ้งจนตกใจเป็นประจำ อาจต้องลองสังเกตปัจจัยรอบตัวดังนี้

• การดื่มเครื่องดื่มที่มีคาเฟอีนมากเกินไปในช่วงกลางวันหรือเย็น
• ความเหนื่อยล้าสะสมจากการทำงานหนักหรือพักผ่อนไม่เพียงพอ
• ภาวะความเครียดหรือวิตกกังวลที่ยังจัดการไม่ได้ก่อนเข้านอน
• การออกกำลังกายอย่างหนักใกล้เวลานอนเกินไป

ปรับเปลี่ยนไลฟ์สไตล์เพื่อลดการสะดุ้งก่อนหลับ

หากอาการนี้สร้างความรำคาญใจจนทำให้นอนหลับได้ยาก หมอแนะนำให้ลองปรับเปลี่ยนพฤติกรรมเพียงเล็กน้อย ดังนี้

• สร้างบรรยากาศห้องนอนให้ผ่อนคลายและเย็นสบาย
• งดการดื่มชา กาแฟ หรือเครื่องดื่มชูกำลังในช่วง 6 ชั่วโมงก่อนเข้านอน
• ฝึกผ่อนคลายกล้ามเนื้อก่อนนอนด้วยการยืดเหยียดเบาๆ หรือการฝึกหายใจ
• เข้านอนให้เป็นเวลาสม่ำเสมอเพื่อให้ร่างกายคุ้นเคยกับรอบการนอน

เมื่อไหร่ที่ควรปรึกษาหมอจริงๆ จังๆ?

โดยส่วนใหญ่ภาวะนี้ไม่ต้องอาศัยการรักษาใดๆ แต่ถ้าหากอาการกล้ามเนื้อกระตุกไม่ได้เกิดขึ้นเฉพาะตอนเคลิ้มหลับ แต่มีอาการกระตุกรุนแรงตลอดทั้งคืนจนทำให้นอนหลับไม่สนิท หรือมีอาการกระตุกร่วมกับอาการอื่นๆ เช่น ขาอยู่ไม่สุข หรือมีอาการชักที่ควบคุมไม่ได้ กรณีนี้แนะนำให้เข้ามาปรึกษาเพื่อหาสาเหตุที่แน่ชัด เพราะอาจเป็นสัญญาณของโรคเกี่ยวกับการนอนหลับหรือความผิดปกติของระบบประสาทที่ต้องได้รับการดูแลรักษา