เจาะลึกเรื่องการตรวจด้วยภาพรังสี หมอเล่าให้ฟังแบบเข้าใจง่าย

ทำไมหมอถึงต้องสั่งตรวจภาพรังสี?

หลายคนเวลามาหาหมอแล้วได้รับใบสั่งตรวจด้วยการเอกซเรย์ หรือตรวจสแกนต่างๆ มักจะเกิดคำถามว่าทำไปทำไม หรือมีความจำเป็นแค่ไหน จริงๆ แล้วการตรวจวินิจฉัยด้วยภาพรังสีทางเวชศาสตร์เปรียบเสมือนดวงตาของหมอที่ช่วยให้มองเห็นอวัยวะภายในโดยไม่ต้องผ่าตัด ซึ่งช่วยให้การวินิจฉัยโรคแม่นยำขึ้นมาก แทนที่จะต้องเดาอาการจากภายนอกเพียงอย่างเดียว

เอกซเรย์ทั่วไป ต่างจากสแกนขั้นสูงอย่างไร?

การตรวจด้วยภาพมีหลายประเภท ซึ่งแต่ละแบบก็มีความเหมาะสมกับโรคที่ต่างกัน หมอขอแบ่งให้เข้าใจง่ายดังนี้

• การเอกซเรย์ทั่วไป (X-ray): เป็นการตรวจขั้นพื้นฐานที่รวดเร็ว ใช้รังสีน้อยที่สุด เหมาะสำหรับการดูภาพรวมของกระดูก หรือดูปอดว่ามีจุดผิดปกติหรือไม่
• การตรวจเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ (CT Scan): เป็นการฉายรังสีหลายมุมแล้วนำภาพมาเรียงต่อกันเป็นภาพ 3 มิติ ช่วยให้เห็นรายละเอียดของอวัยวะภายในได้ชัดเจนกว่าเอกซเรย์ธรรมดามาก
• การตรวจด้วยคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้า (MRI): วิธีนี้ไม่มีรังสีอันตราย เหมาะสำหรับการดูเนื้อเยื่ออ่อน เส้นประสาท หรือสมอง ซึ่งให้รายละเอียดที่คมชัดสูงมาก แต่ใช้เวลานานกว่าและมีราคาที่สูงกว่า

เตรียมตัวก่อนเข้าห้องตรวจอย่างไรให้ราบรื่น

แนวทางการตรวจวินิจฉัยด้วยภาพรังสีทางเวชศาสตร์ ในปัจจุบันเน้นความปลอดภัยเป็นหลัก สิ่งที่คนไข้ต้องปฏิบัติมีไม่กี่อย่างเพื่อให้ได้ผลการตรวจที่ชัดเจนที่สุด

• ถอดเครื่องประดับหรือโลหะออกจากร่างกาย เพราะโลหะจะทำให้เกิดเงารบกวนในภาพถ่าย
• แจ้งหมอหากมีอาการแพ้ยา หรือแพ้สารทึบรังสีที่เคยได้รับมาก่อน
• งดน้ำและอาหารหากการตรวจนั้นต้องใช้สารทึบรังสีเข้าทางหลอดเลือด
• แจ้งหมอหากคุณกำลังตั้งครรภ์ เพราะการฉายรังสีอาจส่งผลกระทบต่อทารกในครรภ์ได้

หลังตรวจเสร็จแล้วต้องระวังอะไรเป็นพิเศษ?

โดยปกติแล้วการตรวจส่วนใหญ่ไม่ต้องพักฟื้นหรือมีข้อห้ามอะไรเป็นพิเศษ แต่หากมีการฉีดสารทึบรังสีเข้าสู่ร่างกาย หมอแนะนำให้ดื่มน้ำเปล่าสะอาดมากๆ ตลอดทั้งวัน เพื่อช่วยให้ไตขับสารดังกล่าวออกมาทางปัสสาวะได้เร็วขึ้น และหากมีอาการผิดปกติ เช่น ผื่นขึ้น คัน หรือหายใจติดขัดหลังการตรวจ ให้รีบแจ้งเจ้าหน้าที่ทันที

ไม่ต้องกังวลเรื่องปริมาณรังสี

คนไข้มักกังวลเรื่องรังสีสะสม แต่อยากให้เข้าใจว่าเครื่องมือสมัยใหม่มีการปรับลดปริมาณรังสีให้ต่ำที่สุดเท่าที่จำเป็นเพื่อให้ได้ภาพที่ชัดเจน ผลประโยชน์จากการตรวจพบโรคในระยะเริ่มต้นนั้นมีค่ามากกว่าความเสี่ยงจากรังสีเพียงเล็กน้อย หมอจะพิจารณาสั่งตรวจก็ต่อเมื่อผลดีที่ได้คุ้มค่ากว่าเสมอ