ทำความเข้าใจเรื่องหมู่เลือดและโรคทางพันธุกรรม: สิ่งที่คนอยากมีครอบครัวควรรู้

เวลาที่มีคนไข้เข้ามาปรึกษาเรื่องการวางแผนจะมีน้อง สิ่งหนึ่งที่หมอมักจะแนะนำให้ตรวจคู่กันไปเสมอนอกเหนือจากการตรวจสุขภาพทั่วไป ก็คือเรื่องของหมู่เลือดและประวัติโรคทางพันธุกรรมในครอบครัวค่ะ หลายคนอาจจะสงสัยว่า เลือดกรุ๊ปอะไร หรือโรคของปู่ย่าตายาย มันจะมาเกี่ยวอะไรกับการมีลูกน้อยได้ลึกซึ้งขนาดนั้น วันนี้หมอเลยอยากชวนมาคุยกันสบายๆ เหมือนมานั่งฟังหมอเล่าให้ฟังที่ห้องตรวจ เพื่อที่เราจะได้เข้าใจร่างกายตัวเองและเตรียมความพร้อมให้อนาคตได้อย่างมั่นใจมากขึ้นครับ

ทำไมเรื่องหมู่เลือดถึงไม่ได้มีดีแค่ตอนต้องบริจาคโลหิต?

เวลาเราพูดถึงหมู่เลือด ระบบที่เราคุ้นเคยกันดีก็คือระบบ ABO (A, B, AB, O) และระบบ Rh (บวกกับลบ) ซึ่งความจริงแล้วหมู่เลือดไม่ได้มีความสำคัญแค่ตอนที่เราเกิดอุบัติเหตุแล้วต้องรับเลือดหรอกนะครับ แต่มันมีผลโดยตรงกับเรื่องการตั้งครรภ์ด้วย โดยเฉพาะคุณแม่ที่มีหมู่เลือดหายากอย่าง Rh เป็นลบ (Rh-negative) แล้วลูกในท้องดันได้เลือด Rh เป็นบวกจากคุณพ่อ ตรงนี้แหละที่ร่างกายคุณแม่มองว่าเลือดลูกเป็นสิ่งแปลกปลอมและอาจสร้างภูมิคุ้มกันมาทำลายได้ ซึ่งในทางการแพทย์ปัจจุบันเรามีวิธีตรวจคัดกรองและฉีดภูมิคุ้มกันป้องกันไว้ก่อนได้หมดแล้ว ขอแค่เรามารู้ตัวล่วงหน้าตั้งแต่เนิ่นๆ ครับ

โรคทางพันธุกรรม: เงื่อนงำที่ซ่อนอยู่ในดีเอ็นเอของเรา

นอกจากหมู่เลือดแล้ว สิ่งที่หมอให้ความสำคัญไม่แพ้กันคือโรคทางพันธุกรรม หลายคนชอบคิดว่าโรคทางพันธุกรรมต้องเป็นโรคที่พ่อแม่ต้องแสดงอาการป่วยให้เห็นชัดเจนถึงจะส่งต่อถึงลูกได้ แต่ความจริงแล้วมันมีสิ่งที่เรียกว่ายีนด้อยแฝงอยู่ครับ ยกตัวอย่างโรคธาลัสเซเมีย (Thalassemia) ซึ่งพบบ่อยมากในบ้านเรา คนที่เป็นพาหะ (Carrier) จะใช้ชีวิตปกติแข็งแรงดีทุกอย่าง ไม่รู้ตัวเลยว่าตัวเองมีเชื้อนี้อยู่ จนกระทั่งวันหนึ่งแต่งงานกับคนที่ การเสริมสร้างองค์ความรู้เรื่อง พาหะเหมือนกัน โอกาสที่ลูกคลอดออกมาแล้วจะเป็นโรคธาลัสเซเมียชนิดรุนแรงจึงมีสูงถึงร้อยละยี่สิบห้า ซึ่งเป็นเรื่องที่น่าเสียดายมากถ้าเราไม่ได้ตรวจเช็กกันตั้งแต่ก่อนท้อง

สัญญาณเตือนแบบไหนที่แปลว่าควรไปตรวจเลือดก่อนแต่งงานหรือมีลูก?

• ในครอบครัวมีประวัติคนเป็นโรคเลือดจาง โรคเรื้อรัง หรือเด็กพิการแต่กำเนิด
• คู่รักเป็นญาติสนิทกัน ซึ่งจะยิ่งเพิ่มโอกาสที่ยีนด้อยตัวเดียวกันจะมาเจอกัน
• คุณแม่มีอายุมาก หรือเคยมีประวัติแท้งบุตรโดยไม่ทราบสาเหตุมาก่อน
• ต้องการความมั่นใจสูงสุดในการวางแผนครอบครัวเพื่อสุขภาพที่ดีที่สุดของลูกน้อย

ตรวจเช็กความพร้อมล่วงหน้า ดีกว่ามาแก้ปัญหาทีหลังอย่างไร?

การที่เรามีความรู้ความเข้าใจเรื่องหมู่เลือดและพันธุกรรม ไม่ได้แปลว่าเราจะต้องตื่นตระหนกหรือกลัวการมีครอบครัวนะครับ ตรงกันข้าม การรู้ล่วงหน้าทำให้เราวางแผนชีวิตได้แม่นยำขึ้น เช่น ถ้าพบว่าเป็นพาหะธาลัสเซเมียทั้งคู่ แพทย์ก็จะมีแนวทางดูแลตั้งแต่การเลือกวิธีตั้งครรภ์ การเจาะน้ำคร่ำตรวจคัดกรอง หรือเทคโนโลยีช่วยการเจริญพันธุ์ที่คัดเลือกตัวอ่อนที่ปลอดภัย ความรู้ตรงนี้จึงเปรียบเสมือนเกราะป้องกันที่ช่วยลดความเสี่ยงและสร้างความอุ่นใจให้ว่าที่พ่อแม่ทุกคนครับ