วัคซีนกับคนที่มีภูมิคุ้มกันบกพร่อง: ฉีดได้ไหม และต้องเตรียมตัวอย่างไร?

คนที่มีปัญหาเรื่องภูมิคุ้มกัน ฉีดวัคซีนได้ไหม?

หลายครั้งที่คนไข้กลุ่มที่มีภาวะภูมิคุ้มกันบกพร่อง ไม่ว่าจะเป็นจากโรคประจำตัว การกินยากดภูมิ หรือการรักษาโรคมะเร็ง มักจะเดินเข้ามาปรึกษาที่ห้องตรวจด้วยความกังวลใจว่า ตัวเองสามารถรับวัคซีนได้เหมือนคนทั่วไปหรือเปล่า เพราะกลัวว่าวัคซีนจะไปกระตุ้นโรค หรือกลัวว่าฉีดไปแล้วภูมิจะขึ้นหรือไม่ ความเป็นจริงแล้ววัคซีนมีความสำคัญกับคนกลุ่มนี้มากกว่าคนทั่วไปเสียอีก เพราะหากติดเชื้อขึ้นมา อาการมักจะรุนแรงกว่าคนปกติหลายเท่า

ประเภทของวัคซีนที่คนกลุ่มนี้ควรระวังเป็นพิเศษ

ก่อนอื่นต้องทำความเข้าใจก่อนว่าวัคซีนแบ่งออกเป็นสองประเภทหลักๆ คือ วัคซีนชนิดเชื้อตายและวัคซีนชนิดเชื้อเป็น

• วัคซีนชนิดเชื้อตาย: คือวัคซีนที่ทำจากเชื้อที่ตายแล้ว ไม่สามารถแบ่งตัวได้ กลุ่มนี้ถือว่าปลอดภัยสำหรับผู้ป่วยภูมิคุ้มกันบกพร่องส่วนใหญ่
• วัคซีนชนิดเชื้อเป็น: คือวัคซีนที่ใช้เชื้อที่ทำให้อ่อนฤทธิ์ลง ซึ่งสำหรับคนที่มีภาวะภูมิคุ้มกันต่ำมาก วัคซีนกลุ่มนี้อาจกลายเป็นอันตรายเพราะร่างกายอาจกำจัดเชื้อที่อ่อนฤทธิ์นั้นไม่ได้ และเกิดการติดเชื้อจากวัคซีนได้ ดังนั้นคนไข้กลุ่มนี้ควรหลีกเลี่ยงวัคซีนประเภทนี้ ยกเว้นแพทย์จะพิจารณาเป็นรายกรณีไป

จังหวะเวลาที่เหมาะสมในการฉีดวัคซีน

การเลือกเวลาฉีดวัคซีนเป็นเรื่องสำคัญมาก โดยเฉพาะคนที่ต้องได้รับยากดภูมิคุ้มกัน หากฉีดในช่วงที่ร่างกายกำลังได้รับยาในขนาดสูง ภูมิคุ้มกันที่ควรจะสร้างขึ้นจากการฉีดวัคซีนก็อาจจะตอบสนองได้ไม่เต็มที่ หมอมักจะแนะนำให้วางแผนฉีดวัคซีนก่อนเริ่มการรักษาที่กดภูมิคุ้มกัน หรือเว้นระยะห่างหลังจากหยุดยาไปแล้วสักระยะหนึ่งเพื่อให้ร่างกายฟื้นฟูก่อน

คุยกับหมอเจ้าของไข้ก่อนตัดสินใจฉีด

คนไข้แต่ละคนมีระดับความรุนแรงของโรคและแผนการรักษาที่แตกต่างกัน การอ่านข้อมูลจากอินเทอร์เน็ตอาจไม่เพียงพอ สิ่งที่สำคัญที่สุดคือการนำแผนการรักษาปัจจุบันไปปรึกษาหมอที่ดูแลโรคประจำตัวของคุณ เพื่อให้ท่านประเมินว่าช่วงเวลานี้ร่างกายพร้อมรับวัคซีนชนิดไหนบ้าง และมีความเสี่ยงมากน้อยเพียงใดในการเกิดผลข้างเคียง

สังเกตอาการหลังฉีดอย่างไรให้ปลอดภัย

หลังจากได้รับวัคซีน คนไข้กลุ่มนี้ควรเฝ้าระวังอาการมากกว่าคนทั่วไปเล็กน้อย หากมีไข้สูง ปวดเมื่อยตามตัว หรือมีอาการบวมแดงที่บริเวณที่ฉีดนานผิดปกติ ควรจดบันทึกและแจ้งให้แพทย์ทราบทันที อย่าพยายามซื้อยาแก้ปวดหรือยาลดไข้มากินเองโดยไม่ได้ตรวจสอบกับรายการยาที่กินอยู่ประจำ เพราะอาจเกิดปฏิกิริยากับยาเดิมที่กินรักษาโรคอยู่ได้