วัคซีนกับคนที่มีภูมิคุ้มกันบกพร่อง ฉีดได้ไหมและต้องระวังอะไรบ้าง

คำถามยอดฮิตจากคนไข้ที่มีโรคประจำตัวเกี่ยวกับภูมิคุ้มกัน

เวลาตรวจที่คลินิก มักจะมีคนไข้ถามหมออยู่บ่อยครั้งว่า ตัวเองเป็นโรคที่ต้องกินยากดภูมิ หรือมีภาวะภูมิคุ้มกันบกพร่อง จะสามารถฉีดวัคซีนได้ไหม จะอันตรายหรือเปล่า เพราะกลัวว่าร่างกายจะสู้ไม่ไหวหรือวัคซีนจะไปกระตุ้นโรคให้กำเริบ หมอเข้าใจดีเลยครับว่าความกังวลนี้เกิดขึ้นได้กับทุกคนที่มีปัญหาสุขภาพในกลุ่มนี้

ความปลอดภัยของการใช้วัคซีนในกลุ่มผู้ป่วยที่มีภาวะภูมิคุ้มกันบกพร่อง

หัวใจสำคัญของการพิจารณาฉีดวัคซีนในกลุ่มนี้คือความปลอดภัยครับ ผู้ป่วยที่มีภาวะภูมิคุ้มกันบกพร่อง ไม่ว่าจะเป็นจากโรคประจำตัว เช่น โรคแพ้ภูมิตัวเอง โรคมะเร็ง หรือการได้รับยากดภูมิคุ้มกันต่อเนื่อง จะมีความเสี่ยงในการติดเชื้อรุนแรงมากกว่าคนทั่วไป วัคซีนจึงเป็นเหมือนเกราะป้องกันที่สำคัญมาก อย่างไรก็ตาม การจะฉีดวัคซีนชนิดไหนนั้นต้องอาศัยการประเมินจากแพทย์ผู้ดูแลเป็นรายบุคคลครับ

วัคซีนเชื้อตายกับวัคซีนเชื้อเป็น ต่างกันอย่างไรสำหรับคนภูมิคุ้มกันต่ำ

เรื่องนี้สำคัญมากครับ ในทางการแพทย์เราจะแบ่งวัคซีนออกเป็นสองกลุ่มใหญ่ๆ โดยในกลุ่มที่มีภาวะภูมิคุ้มกันบกพร่อง เราจะเน้นไปที่การใช้วัคซีนประเภทเชื้อตาย (Inactivated vaccines) หรือวัคซีนแบบหน่วยย่อย (Subunit vaccines) เพราะวัคซีนกลุ่มนี้ไม่มีเชื้อที่ยังมีชีวิตอยู่ จึงมีความปลอดภัยสูงและไม่เสี่ยงต่อการก่อโรคในร่างกายคนไข้

ส่วนวัคซีนที่เป็นเชื้อเป็นอ่อนฤทธิ์ (Live attenuated vaccines) เช่น วัคซีนป้องกันไข้เหลือง หรือวัคซีนบางชนิดที่ใช้ในเด็ก หมอต้องขอเตือนว่ามักจะไม่แนะนำให้ฉีดในกลุ่มคนไข้ที่มีภูมิคุ้มกันบกพร่องรุนแรงหรือกำลังใช้ยากดภูมิขนาดสูงครับ เพราะร่างกายอาจกำจัดเชื้อที่อ่อนฤทธิ์นั้นไม่ได้และนำไปสู่การติดเชื้อจากวัคซีนได้

ช่วงเวลาที่เหมาะสมในการฉีดวัคซีนให้ได้ผลดีที่สุด

ไม่ใช่แค่ว่าฉีดได้ไหม แต่ต้องดูว่าฉีดตอนไหนด้วยครับ หากคนไข้กำลังวางแผนจะเริ่มการรักษาที่กดภูมิคุ้มกัน หรือกำลังปรับลดยา แพทย์มักจะแนะนำให้รีบรับวัคซีนก่อนเริ่มการรักษานั้นๆ ล่วงหน้าอย่างน้อยสองถึงสี่สัปดาห์ เพื่อให้ร่างกายมีเวลาสร้างภูมิคุ้มกันขึ้นมาได้เต็มที่ที่สุดก่อนที่ยาจะเข้าไปทำหน้าที่กดภูมิเอาไว้

อาการแบบไหนที่ต้องสังเกตเป็นพิเศษหลังฉีดวัคซีน

หลังจากได้รับวัคซีนแล้ว คนไข้กลุ่มนี้อาจมีอาการข้างเคียงได้ไม่ต่างจากคนทั่วไป เช่น ปวดบริเวณที่ฉีด มีไข้ต่ำๆ หรือรู้สึกอ่อนเพลีย แต่ที่ต้องเฝ้าระวังเป็นพิเศษคือ หากมีอาการผิดปกติที่รุนแรง เช่น ไข้สูงไม่ลด ผื่นขึ้นตามตัวผิดปกติ หรือมีอาการที่ดูเหมือนโรคประจำตัวกำลังกำเริบอย่างรุนแรง ให้รีบติดต่อแพทย์เจ้าของไข้ทันที อย่าเพิ่งนิ่งนอนใจครับ

ปรึกษาหมอเจ้าของไข้ก่อนตัดสินใจฉีดทุกครั้ง

สุดท้ายนี้ หมออยากย้ำว่าทุกคำแนะนำบนอินเทอร์เน็ตไม่สามารถแทนที่การตรวจประเมินโดยแพทย์ที่ดูแลคุณอยู่ได้ เพราะแต่ละคนมีโรคประจำตัว ระยะของโรค และยาที่ใช้อยู่แตกต่างกันมาก การเตรียมตัวที่ดีที่สุดคือการนำรายชื่อวัคซีนที่จะฉีดไปปรึกษาแพทย์ เพื่อให้คุณได้รับเกราะป้องกันที่ปลอดภัยและเหมาะสมกับร่างกายคุณมากที่สุดครับ