โภชนาการและการให้อหารในเด็กที่มีความต้องการพิเศษ: เข้าใจ เข้าถึง และดูแลด้วยความเข้าใจ

เวลาลูกกินข้าวทีไร บ้านเรากลายเป็นสนามรบทุกทีใช่ไหม

ในฐานะหมอที่นั่งตรวจเด็กๆ มานาน หลายครั้งที่คุณแม่พาเด็กที่มีความต้องการพิเศษมาหาด้วยความเครียด ลูกไม่ยอมเคี้ยว อมข้าวไว้เป็นชั่วโมง หรือสำลักบ่อยจนคุณแม่ใจหายวาบ การดูแลเรื่องปากท้องของเด็กกลุ่มนี้ไม่ใช่แค่เรื่องกินอิ่มนอนหลับ แต่มันคือโจทย์ใหญ่ที่ต้องอาศัยทั้งความเข้าใจทางกายภาพและความอ่อนโยนในจิตใจ

เด็กกลุ่มไหนบ้างที่จัดอยู่ในกลุ่มมีความต้องการพิเศษเรื่องการกิน

ความต้องการพิเศษไม่ได้หมายถึงโรคใดโรคหนึ่งโดยเฉพาะ แต่หมายรวมถึงเด็กที่มีภาวะที่ส่งผลต่อการกลืน การเคี้ยว หรือการรับรู้ เช่น

• เด็กกลุ่มดาวน์ซินโดรม ที่มักมีกล้ามเนื้อรอบปากอ่อนแรง ลิ้นมักยื่นออกมา ทำให้เคี้ยวและปิดปากยาก
• เด็กสมองพิการ หรือ CP ที่มีปัญหาเรื่องการเกร็งของกล้ามเนื้อ ทำให้ควบคุมท่าทางเวลาเคี้ยวและกลืนได้ยาก
• เด็กออทิสติกสเปกตรัม ที่อาจมีปัญหาเรื่องการรับความรู้สึกไวเกินไป (Sensory Issues) จนเลือกกินเฉพาะบางสี บางผิวสัมผัส หรือบางกลิ่น

ปัญหาการกินยอดฮิตที่หมอเจอประจำ

เวลาคุยกับพ่อแม่ มักจะเจอ 3 ปัญหาหลักๆ ที่วนเวียนอยู่ทุกวัน

• อมข้าวไม่ยอมกลืน: เกิดจากกล้ามเนื้อลิ้นดันอาหารออก หรือลืมกระบวนการกลืน
• สำลัก ไอ หน้าดำหน้าแดง: อันนี้อันตรายเพราะอาหารหรือน้ำอาจลงหลอดลมไป
• เลือกกินจนน้ำหนักไม่ขึ้น: ร่างกายขาดสารอาหาร พัฒนาการสะดุด

เทคนิคปรับเนื้อสัมผัสอาหารให้กลืนง่ายและปลอดภัย

ถ้าลูกมีปัญหาเรื่องการเคี้ยว การบังคับให้กินอาหารชิ้นโตๆ คือความเสี่ยง เราต้องมาปรับกันที่หน้าตาและเนื้อสัมผัสของอาหาร

• อาหารปั่นข้น: เหมาะกับเด็กที่กล้ามเนื้ออ่อนแรงมากๆ แต่ต้องระวังเรื่องสัดส่วนสารอาหารให้ครบ 5 หมู่ ไม่ใช่ปั่นแต่น้ำซุป
• อาหารบดหยาบ: สำหรับเด็กที่เริ่มฝึกเคี้ยว ช่วยให้เขาได้ฝึกใช้ลิ้นบดอาหารเพดานปาก
• แยกส่วนประกอบ: สำหรับเด็กออทิสติกที่ไม่ชอบให้อาหารปนกันในจาน การจัดอาหารแยกช่องจะช่วยให้เขากล้ากินมากขึ้น

อุปกรณ์เสริมและท่าทางที่ถูกต้องเวลาป้อนข้าว

ท่านั่งมีผลอย่างมากต่อการกลืน ห้ามป้อนตอนลูกนอนราบเด็ดขาดเพราะจะสำลักง่าย

• จัดท่านั่ง 90 องศา: ให้หลังตรง คอพับไปข้างหน้านิดหน่อยเพื่อป้องการสำลักลงหลอดลม
• เลือกช้อนที่เหมาะสม: ใช้ช้อนตื้นๆ ขนาดพอดีคำ ไม่ใหญ่เกินไป เพื่อไม่ให้ไปกระตุ้น reflex การอาเจียน
• อุปกรณ์ช่วยกิน: ช้อนด้ามจับหนaาสำหรับเด็กที่มือหยิบจับไม่ถนัด หรือแก้วน้ำเว้าคางที่ช่วยให้ดื่มน้ำโดยไม่ต้องเงยหน้า

สัญญาณเตือนแบบไหนที่แปลว่าลูกเริ่มอันตราย

บางทีความพยายามป้อนอาหารอาจกำลังสร้างแผลในใจทั้งแม่และลูก ถ้าเจออาการเหล่านี้ควรปรึกษาแพทย์หรือนักกิจกรรมบำบัดด้านการกินทันที

• ลูกไอ สำลัก ทุกครั้งที่กินน้ำหรืออาหาร
• น้ำหนักตัวลดลง หรือกราฟการเจริญเติบโตตกลงอย่างเห็นได้ชัด
• ใช้เวลาในการกินมื้อเดียวนานเกิน 45 นาทีถึง 1 ชั่วโมง
• มีไข้ร่วมกับการกินอาหาร ซึ่งอาจเกิดจากการสำลักแล้วติดเชื้อในปอด