แนวทางการดูแลผู้ป่วยโรคระบบทางเดินหายใจที่บ้านให้ปลอดภัยและฟื้นตัวไว

เวลาที่คนในบ้านเริ่มมีอาการไอ เจ็บคอ หายใจครืดคราด หรือเป็นไข้จากโรคระบบทางเดินหายใจ ไม่ว่าจะเป็นไข้หวัดใหญ่ RSV หรือโควิด หลายคนมักจะกังวลและสับสนว่าตกลงแล้วเราควรจะดูแลพวกเขาอย่างไรดีให้หายป่วยเร็วและไม่ติดคนอื่นในบ้าน เพราะในฐานะหมอที่ตรวจคนไข้ทุกวัน ผมเข้าใจดีว่าการดูแลคนป่วยอยู่ที่บ้านนั้นมีความเครียดซ่อนอยู่ไม่น้อย วันนี้ผมเลยอยากมาเล่าแนวทางการปฏิบัติที่ถูกต้องเข้าใจง่าย เพื่อให้ทุกคนนำไปปรับใช้ดูแลคนใกล้ชิดได้อย่างมั่นใจครับ

จัดบ้านและสิ่งแวดล้อมรอบตัวคนป่วยให้อากาศถ่ายเทสะดวก

สิ่งแรกที่เรามักมองข้ามแต่มีความสำคัญมากๆ คือเรื่องของอากาศและสิ่งแวดล้อมในห้องนอนครับ เชื้อโรคในระบบทางเดินหายใจส่วนใหญ่ติดต่อผ่านละอองฝอยและการหายใจเอาอากาศที่ปนเปื้อนเข้าไป ดังนั้น ห้องนอนของคนป่วยควรเปิดหน้าต่างให้มีลมโกรกและมีแสงแดดส่องถึงบ้าง เพื่อช่วยลดความหนาแน่นของเชื้อโรคในห้อง

นอกจากนี้ควรหลีกเลี่ยงการใช้ห้องแอร์ทึบตลอด 24 ชั่วโมง และหากเป็นไปได้ควรแยกของใช้ส่วนตัว เช่น แก้วน้ำ ช้อนส้อม และผ้าเช็ดตัวให้เด็ดขาด เพื่อตัดวงจรการแพร่เชื้อไปยังสมาชิกคนอื่นๆ ในครอบครัว

เช็ดตัวลดไข้และกินยาตามอาการอย่างถูกวิธี

อาการไข้และปวดเมื่อยตามตัวเป็นของคู่กันสำหรับโรคกลุ่มนี้ เวลาที่ไข้ขึ้นสูง สิ่งที่ผมแนะนำคือการให้ดื่มน้ำอุ่นมากๆ เพื่อช่วยให้ร่างกายไม่ขาดน้ำและช่วยละลายเสมหะในลำคอร่วมด้วย ส่วนการเช็ดตัวแนะนำให้ใช้น้ำอุ่นหรือน้ำอุณหภูมิห้อง เช็ดบริเวณซอกพับ หน้าผาก และลำตัว เพื่อช่วยระบายความร้อน

สำหรับการกินยา ให้ใช้ยาพาราเซตามอลตามน้ำหนักตัวและคำแนะนำบนฉลากอย่างเคร่งครัด และที่สำคัญคือห้ามซื้อยาปฏิชีวนะหรือยาฆ่าเชื้อมากินเองเด็ดขาด เว้นแต่แพทย์จะเป็นคนสั่งจ่าย เพราะโรคทางเดินหายใจส่วนใหญ่เกิดจากไวรัส การกินยาปฏิชีวนะจึงไม่ช่วยให้หายแถมยังเสี่ยงเรื่องเชื้อดื้อยาอีกด้วย

จัดการเสมหะและบรรเทาอาการไอหายใจลำบาก

ปัญหาคลาสสิกที่ทำให้คนป่วยนอนไม่หลับคืออาการไอและมีเสมหะติดคอ แนวทางดูแลที่ช่วยได้มากคือการให้คนป่วยจิบน้ำอุ่นบ่อยๆ หรือดื่มน้ำมะนาวผสมน้ำผึ้งอุ่นๆ (สำหรับเด็กอายุมากกว่า 1 ขวบ) เพื่อช่วยบรรเทาอาการระคายคอ

ถ้ามีเสมหะเหนียวข้น การทำให้อากาศในห้องมีความชื้นพอเหมาะ เช่น การใช้เครื่องทำความชื้น หรือการให้สูดไอน้ำร้อนจากชามน้ำร้อน ก็ช่วยให้เสมหะอ่อนตัวลงและขับออกมาได้ง่ายขึ้น ท่าทางในการนอนก็มีส่วนสำคัญ การหนุนหมอนให้สูงขึ้นเล็กน้อยจะช่วยให้ทางเดินหายใจโล่งขึ้นและลดอาการไอตอนกลางคืนได้ดี

สังเกตสัญญาณเตือนแบบไหนที่ต้องพาไปหาหมอด่วน

แม้เราจะดูแลกันอย่างดีที่บ้านแล้ว แต่โรคระบบทางเดินหายใจบางครั้งก็มีความรุนแรงซ่อนอยู่ โดยเฉพาะในเด็กเล็กและผู้สูงอายุ เราจำเป็นต้องเฝ้าระวังอาการเหล่านี้อย่างใกล้ชิด

• หายใจลำบาก หายใจเร็ว หายใจจนซี่โครงบุ๋ม หรือปีกจมูกบาน
• ริมฝีปาก ปลายมือ หรือปลายเท้าเริ่มมีสีเขียวคล้ำ
• ซึมลง ปลุกตื่นยาก หรือไม่ยอมกินอาหารและน้ำเลย
• มีไข้สูงติดต่อกันเกินสามวัน หรือไข้เริ่มลดแล้วกลับมาไข้สูงอีกครั้งพร้อมอาการหอบไอหนักกว่าเดิม

หากพบอาการเหล่านี้ อย่ารอช้าเด็ดขาดครับ ควรรีบพาผู้ป่วยไปพบแพทย์ที่โรงพยาบาลทันทีเพื่อให้ได้รับการรักษาที่ตรงจุดและปลอดภัยที่สุดครับ