ทำไมกลืนอาหารลำบาก? เจาะลึกความผิดปกติของกล้ามเนื้อในการดูดกลืน

กลืนอาหารแล้วติดคอ หรือรู้สึกเหมือนมีอะไรค้างอยู่ เป็นเรื่องที่มองข้ามไม่ได้

หลายครั้งที่คนไข้เดินเข้ามาปรึกษาหมอด้วยอาการรู้สึกว่ากลืนอาหารลำบาก บางคนบอกว่ารู้สึกเหมือนอาหารไปติดอยู่ที่กลางอก หรือบางคนไอสำลักบ่อยๆ ระหว่างทานข้าว อาการเหล่านี้อาจไม่ใช่แค่เรื่องของความเร่งรีบในการเคี้ยวอาหาร แต่เป็นสัญญาณเตือนจากร่างกายว่า ความผิดปกติของกล้ามเนื้อในการดูดกลืน อาจกำลังเกิดขึ้นโดยที่เราไม่รู้ตัว

กระบวนการกลืนอาหารทำงานอย่างไรในสภาวะปกติ

การกลืนเป็นเรื่องซับซ้อนกว่าที่คิดครับ เพราะต้องอาศัยการทำงานประสานกันอย่างแม่นยำของกล้ามเนื้อหลายส่วน เริ่มตั้งแต่ปาก คอหอย ไปจนถึงหลอดอาหาร โดยปกติเมื่อเรากลืน อาหารจะถูกส่งผ่านลงไปอย่างราบรื่นด้วยการบีบตัวของกล้ามเนื้อเป็นจังหวะ แต่เมื่อไหร่ที่กล้ามเนื้อส่วนนี้ทำงานผิดปกติ ไม่ว่าจะบีบตัวไม่สัมพันธ์กันหรือแรงบีบไม่พอ อาหารก็จะค้างหรือเคลื่อนตัวช้าลง จนทำให้เกิดความรู้สึกไม่สบายในคอหรือหน้าอก

สัญญาณเตือนที่บอกว่าเรากำลังมีปัญหาเรื่องการกลืน

ลองสังเกตตัวเองดูนะครับว่ามีอาการเหล่านี้หรือไม่:

• รู้สึกเหมือนมีก้อนจุกอยู่ที่คอหรือหน้าอกหลังทานอาหาร
• กลืนอาหารคำโตแล้วรู้สึกติด หรือต้องดื่มน้ำตามบ่อยๆ เพื่อให้กลืนลง
• ไอหรือสำลักระหว่างทานอาหาร หรือหลังทานเสร็จ
• เจ็บหน้าอกขณะกลืน
• น้ำหนักลดโดยไม่ทราบสาเหตุ เพราะกินอาหารได้น้อยลงจากความกังวล

ต้นตอของปัญหามาจากตรงไหนได้บ้าง

ความผิดปกติของกล้ามเนื้อในการดูดกลืนไม่ได้มีสาเหตุเดียว โดยทั่วไปเรามักแบ่งออกเป็นกลุ่มใหญ่ๆ ดังนี้:

ปัญหาจากระบบประสาทและกล้ามเนื้อ

โรคทางระบบประสาท เช่น โรคพาร์กินสัน โรคกล้ามเนื้ออ่อนแรง หรือภาวะหลังเส้นเลือดในสมองตีบ อาจส่งผลให้สัญญาณที่สั่งการกล้ามเนื้อคอทำงานผิดพลาด ทำให้การกลืนไม่เป็นไปตามจังหวะ

ปัญหาจากโครงสร้างหลอดอาหาร

บางคนอาจมีภาวะที่หูรูดหลอดอาหารคลายตัวไม่ดี หรือมีการบีบตัวที่ผิดปกติของหลอดอาหารเอง ทำให้ทางผ่านของอาหารแคบลงหรือติดขัดในบางจุด

ปัจจัยจากกรดไหลย้อนที่เรื้อรัง

กรดที่ย้อนขึ้นมาทำลายเนื้อเยื่อบริเวณหลอดอาหารบ่อยๆ อาจทำให้หลอดอาหารเกิดการอักเสบจนตีบตันหรือบีบตัวผิดปกติ ส่งผลให้เกิดความลำบากในการกลืนตามมา

วิธีตรวจเช็กให้แน่ใจว่าเกิดจากอะไร

หมอจะเริ่มจากการซักประวัติอย่างละเอียดว่ามีอาการมานานแค่ไหน และอาหารประเภทไหนที่กลืนยากที่สุด หลังจากนั้นอาจมีการตรวจเพิ่มเติม เช่น การส่องกล้องทางเดินอาหาร เพื่อดูความผิดปกติภายใน หรือการกลืนแป้งเอกซเรย์ ซึ่งจะช่วยให้เห็นจังหวะการบีบตัวของกล้ามเนื้อขณะที่เรากำลังกลืนอาหารจริงๆ ได้อย่างชัดเจน

วิธีรักษาและการดูแลตัวเอง

หัวใจสำคัญคือการหาสาเหตุที่แท้จริงครับ หากเกิดจากการอักเสบ เราอาจใช้ยาเพื่อบรรเทาอาการ หากเป็นจากภาวะหลอดอาหารบีบตัวผิดปกติ การปรับพฤติกรรมการกิน เช่น การเคี้ยวให้ละเอียด การไม่รีบร้อน และการหลีกเลี่ยงอาหารที่กระตุ้นให้เกิดอาการ จะช่วยให้คุณภาพชีวิตดีขึ้นมาก ในบางรายที่มีปัญหาเรื่องกล้ามเนื้อคออ่อนแรง การฝึกกลืนกับนักกิจกรรมบำบัดจะช่วยให้กลับมาทานอาหารได้อย่างปลอดภัยขึ้น