แนวทางการดูแลรักษาตามอาการ: เมื่อป่วยไข้ ไม่สบายตัว ควรดูแลตัวเองอย่างไรดี

เข้าใจความหมายที่แท้จริงของการดูแลรักษาตามอาการ

เวลาที่คนไข้เดินเข้ามาหาที่ห้องตรวจแล้วบอกว่ามีอาการไข้ ไอ เจ็บคอ หรือปวดเมื่อยตามตัว สิ่งแรกที่หมอมักจะอธิบายให้ฟังเสมอก็คือ เราจะมาเน้นเรื่องการดูแลรักษาตามอาการกันก่อน หลายคนอาจจะสงสัยว่าคำนี้มันหมายความว่าอะไร ทำไมหมอถึงไม่ให้ยาฆ่าเชื้อหรือยาตัวแรงๆ ไปเลยตั้งแต่แรก

ในทางการแพทย์ การรักษาตามอาการ หรือที่เรียกว่า Symptomatic Treatment คือการบรรเทาความทุกข์ทรมานจากอาการที่แสดงออกมา เพื่อให้ร่างกายรู้สึกสบายขึ้น นอนหลับพักผ่อนได้ดีขึ้น และเปิดโอกาสให้ระบบภูมิคุ้มกันตามธรรมชาติได้ทำงานอย่างเต็มที่ในการกำจัดเชื้อโรค เนื่องจากโรคส่วนใหญ่ เช่น ไข้หวัดจากไวรัส มักจะหายได้เองตามวงจรของมันอยู่แล้ว หน้าที่ของหมอและตัวคนไข้เองในตอนนั้นจึงเป็นการประคับประคองร่างกายให้อยู่ในภาวะที่พร้อมต่อสู้กับโรค

เมื่อไหร่ที่ควรดูแลตัวเองที่บ้าน และเมื่อไหร่ควรมาหาหมอ

ก่อนที่เราจะเริ่มหายามากินหรือใช้วิธีบรรเทาอาการต่างๆ สิ่งสำคัญคือการประเมินความรุนแรงของอาการเบื้องต้น เพื่อความปลอดภัยของตัวคนไข้เอง เพราะไม่ใช่ทุกอาการที่จะสามารถปล่อยให้หายเองที่บ้านได้

• อาการเล็กน้อยที่ดูแลเองได้: มีไข้ต่ำๆ ปวดเมื่อยกล้ามเนื้อ ไอเบาๆ หรือเจ็บคอเล็กน้อย ไม่มีอาการหายใจลำบาก สามารถกินอาหารและน้ำได้ปกติ
• อาการที่ควรมาพบแพทย์: ไข้สูงติดต่อกันเกินสามวัน หายใจหอบเหนื่อย แน่นหน้าอก เจ็บคอมากจนกลืนน้ำลายไม่ลง อาเจียนหรือท้องเสียรุนแรงจนร่างกายขาดน้ำ หรือมีผื่นขึ้นตามตัวผิดปกติ

เช็ดตัวและกินยาลดไข้อย่างไรให้ถูกต้องและปลอดภัย

ไข้เป็นกลไกป้องกันตัวของร่างกายที่พยายามสร้างความร้อนเพื่อยับยั้งการเจริญเติบโตของเชื้อโรค แต่ถ้าอุณหภูมิร่างกายสูงเกินไปก็จะทำให้คนไข้รู้สึกอ่อนเพลีย ปวดหัว และเสี่ยงต่อภาวะแทรกซ้อนได้

การใช้ยาลดไข้กลุ่มพาราเซตามอลควรคำนวณตามน้ำหนักตัว และเว้นระยะห่างตามคำแนะนำอย่างเคร่งครัด เพื่อป้องกันไม่ให้เกิดพิษต่อตับ นอกจากนี้การเช็ดตัวด้วยน้ำอุ่นหรือน้ำอุณหภูมิห้อง ก็เป็นอีกวิธีที่มีประสิทธิภาพในการช่วยระบายความร้อนออกจากร่างกาย โดยเฉพาะในเด็กเล็กหรือผู้ที่มีโรคประจำตัวที่ไม่สามารถกินยาลดไข้บางชนิดได้

บรรเทาอาการไอ เจ็บคอ และคัดจมูกด้วยวิธีธรรมชาติ

อาการทางระบบทางเดินหายใจเป็นสิ่งที่สร้างความน่ารำคาญใจให้มากที่สุดเวลานไม่สบาย การดูแลรักษาตามอาการในกลุ่มนี้จึงเน้นไปที่การลดความระคายเคืองและการขับเสมหะ

การจิบน้ำอุ่นบ่อยๆ ช่วยลดความเหนียวของเสมหะและบรรเทาอาการเจ็บคอได้ดี การกลั้วคอด้วยน้ำเกลืออุ่นๆ วันละหลายๆ ครั้งช่วยลดเชื้อโรคและอาการอักเสบในลำคอ สำหรับอาการคัดจมูก การใช้น้ำเกลือหยอดจมูกเพื่อล้างโพรงจมูกจะช่วยให้หายใจโล่งขึ้นโดยไม่ต้องพึ่งพายาสเปรย์พ่นจมูกที่มีผลข้างเคียงเรื่องเยื่อบุจมูกอักเสบเรื้อรังหากใช้ติดต่อกันนานเกินไป

ทำไมต้องการนอนหลับและการดื่มน้ำในปริมาณที่เหมาะสม

ยาที่ดีที่สุดสำหรับการรักษาตามอาการก็คือการพักผ่อนและการได้รับสารน้ำที่เพียงพอ เมื่อเรานอนหลับ ร่างกายจะหลั่งฮอร์โมนที่จำเป็นต่อการซ่อมแซมเนื้อเยื่อและกระตุ้นการทำงานของเม็ดเลือดขาว

ในขณะเดียวกัน การดื่มน้ำเปล่าสะอาดในปริมาณที่มากกว่าปกติจะช่วยชดเชยน้ำที่สูญเสียไปจากไข้ ช่วยให้ระบบไหลเวียนโลหิตทำงานได้ดี และช่วยละลายเสมหะในร่างกายให้ขับออกมาได้ง่ายขึ้น การฝืนกินอาหารอ่อนๆ ที่ย่อยง่าย เช่น โจ๊ก หรือซุปอุ่นๆ จะช่วยให้ร่างกายมีพลังงานเพียงพอโดยไม่ต้องทำงานหนักเกินไปในการย่อยอาหาร