วัคซีนจำเป็นแค่ไหนสำหรับคุณ? เช็กข้อบ่งชี้และเกณฑ์อายุที่เหมาะสมก่อนไปฉีด

วัคซีนไม่ใช่เรื่องของเด็กเท่านั้น

เวลาคุยกับคนไข้ในห้องตรวจ หลายคนมักเข้าใจว่าวัคซีนเป็นเรื่องของเด็กเล็กที่ต้องไปรับตามสมุดฝากครรภ์หรือสมุดสุขภาพเด็กเท่านั้น แต่ในความเป็นจริงแล้ว ร่างกายของเรามีการเปลี่ยนแปลงและเสื่อมถอยลงตามวัย รวมถึงสภาพแวดล้อมและโรคอุบัติใหม่ที่เปลี่ยนไป ทำให้การได้รับภูมิคุ้มกันที่เหมาะสมในแต่ละช่วงอายุกลายเป็นเกราะป้องกันสำคัญที่ช่วยลดความรุนแรงของโรคได้ดีกว่าการรักษาเมื่อเจ็บป่วยแล้ว

ข้อบ่งชี้และเกณฑ์อายุของผู้ที่ควรได้รับวัคซีนแบ่งตามช่วงวัย

การจัดลำดับความสำคัญในการฉีดวัคซีนไม่ได้ดูแค่ตัวเลขวันเกิด แต่ต้องดูปัจจัยเรื่องสุขภาพพื้นฐานและการใช้ชีวิตประจำวันด้วย โดยสามารถแบ่งแนวทางกว้างๆ ได้ดังนี้

เด็กเล็กและวัยเรียน: สร้างภูมิคุ้มกันพื้นฐาน

ช่วงวัยนี้ระบบภูมิคุ้มกันยังพัฒนาไม่เต็มที่ วัคซีนหลักๆ จึงมุ่งเน้นไปที่การป้องกันโรคติดต่อร้ายแรง เช่น คอตีบ บาดทะยัก ไอกรน หัด และตับอักเสบ ซึ่งวัคซีนเหล่านี้จะช่วยป้องกันโรคที่เป็นอันตรายถึงชีวิตและป้องกันการระบาดในโรงเรียน

วัยทำงานและวัยผู้ใหญ่: ป้องกันเพื่อประสิทธิภาพในการใช้ชีวิต

สำหรับวัยนี้ นอกเหนือจากวัคซีนพื้นฐานที่ควรได้รับการกระตุ้นเป็นระยะ เช่น บาดทะยักและคอตีบ ทุกๆ 10 ปี แล้ว สิ่งที่คนวัยทำงานควรให้ความสำคัญคือวัคซีนป้องกันไข้หวัดใหญ่ที่แนะนำให้ฉีดปีละครั้ง เนื่องจากเชื้อไวรัสมีการกลายพันธุ์อยู่ตลอดเวลา นอกจากนี้กลุ่มที่วางแผนมีบุตรหรือมีความเสี่ยงจากการประกอบอาชีพควรปรึกษาแพทย์เพื่อรับวัคซีนเฉพาะทางเพิ่มเติม

ผู้สูงอายุและกลุ่มเสี่ยง: เกราะป้องกันโรคแทรกซ้อน

เมื่อเข้าสู่วัย 50 ปีขึ้นไป หรือผู้ที่มีโรคประจำตัวเรื้อรัง เช่น เบาหวาน โรคหัวใจ หรือโรคปอด ร่างกายจะตอบสนองต่อเชื้อโรคได้ช้าลง วัคซีนที่แพทย์มักแนะนำเป็นพิเศษคือวัคซีนป้องกันโรคปอดอักเสบจากเชื้อนิวโมคอคคัส และวัคซีนป้องกันงูสวัด เนื่องจากหากได้รับเชื้อเหล่านี้ในวัยนี้มักจะมีอาการรุนแรงและเกิดภาวะแทรกซ้อนได้มากกว่าวัยหนุ่มสาว

ใครบ้างที่ต้องได้รับวัคซีนมากกว่าคนทั่วไป

นอกเหนือจากเกณฑ์อายุแล้ว ยังมีกลุ่มคนที่จำเป็นต้องได้รับวัคซีนเฉพาะโรคหรือเพิ่มความถี่ในการรับวัคซีนมากกว่าคนปกติ ได้แก่

• ผู้ที่มีโรคประจำตัวที่ส่งผลต่อระบบภูมิคุ้มกัน
• ผู้ที่เตรียมตัวเดินทางไปในพื้นที่ที่มีโรคระบาดจำเพาะถิ่น
• บุคลากรทางการแพทย์หรือผู้ที่ต้องใกล้ชิดกับผู้ป่วยโรคติดต่อ
• ผู้ที่มีประวัติการได้รับวัคซีนในอดีตไม่ครบถ้วน

การเตรียมตัวก่อนไปฉีดวัคซีนให้ได้ผลดีที่สุด

หลักการง่ายๆ คือร่างกายต้องอยู่ในสภาวะที่สมบูรณ์ที่สุด หากมีไข้สูง หรือป่วยเฉียบพลัน แนะนำให้เลื่อนการฉีดวัคซีนออกไปก่อนจนกว่าจะหายดี เพราะการได้รับวัคซีนขณะที่ร่างกายกำลังต่อสู้กับเชื้อโรคตัวอื่นอาจทำให้ภูมิคุ้มกันตอบสนองได้ไม่เต็มที่ และที่สำคัญที่สุดคือการนำสมุดวัคซีนเดิมไปให้แพทย์ตรวจสอบ เพื่อการวางแผนการรับวัคซีนที่ถูกต้องและครบถ้วน