ภาวะหัวใจวายในเด็กและโรคหัวใจพิการแต่กำเนิด: เรื่องที่พ่อแม่ต้องรู้ก่อนสาย

ทำไมหัวใจเด็กถึงล้มเหลวได้ ทั้งที่ยังดูแข็งแรงดี?

เวลาได้ยินคำว่า หัวใจวาย หลายคนมักนึกถึงผู้ใหญ่หรือผู้สูงอายุ แต่ในทางปฏิบัติ หมอพบเด็กจำนวนไม่น้อยที่เผชิญกับภาวะหัวใจทำงานล้มเหลว ซึ่งส่วนใหญ่มักมีสาเหตุแฝงมาตั้งแต่กำเนิด ความเป็นจริงคือหัวใจของเด็กมีความยืดหยุ่นสูง แต่ถ้ากลไกการทำงานผิดเพี้ยนไปจนถึงจุดที่หัวใจไม่สามารถสูบฉีดเลือดไปเลี้ยงร่างกายได้เพียงพอ เราก็เรียกสภาวะนี้ว่าภาวะหัวใจวายในเด็กและโรคหัวใจพิการแต่กำเนิด ซึ่งหากสังเกตให้ดีมักมีสัญญาณเตือนที่พ่อแม่สามารถสังเกตเห็นได้ก่อน

สัญญาณเตือนที่บอกว่าหัวใจลูกทำงานหนักเกินไป

เด็กมักบอกเราไม่ได้ว่าเจ็บหน้าอกหรือเหนื่อยง่ายเหมือนผู้ใหญ่ พ่อแม่จึงต้องเป็นคนสังเกตพฤติกรรมเหล่านี้แทน:

• ลูกดูเหนื่อยง่ายเวลาดูดนมหรือกินข้าว ต้องหยุดพักบ่อย
• เหงื่อออกมากผิดปกติ ทั้งที่ไม่ได้อยู่ในที่ร้อนหรือวิ่งเล่น
• หายใจเร็ว หายใจหอบ หรือมีเสียงครืดคราดในคอ
• น้ำหนักตัวไม่ขึ้นตามเกณฑ์หรือเติบโตช้ากว่าเพื่อนวัยเดียวกัน
• ตัวเขียว ปากเขียว หรือเล็บมือเล็บเท้าม่วง โดยเฉพาะเวลาที่ร้องไห้หรือออกแรง

ทำไมโรคหัวใจพิการแต่กำเนิดถึงนำไปสู่ภาวะหัวใจวาย?

ลองจินตนาการว่าหัวใจคือปั๊มน้ำที่มีท่อทางเดินเชื่อมต่อกัน หากตั้งแต่เกิดมาหัวใจมีรูรั่ว มีเส้นเลือดสลับตำแหน่ง หรือลิ้นหัวใจตีบแคบ หัวใจก็ต้องทำงานหนักกว่าปกติหลายเท่าเพื่อผลักดันเลือดให้ไปเลี้ยงส่วนต่างๆ ของร่างกาย เมื่อหัวใจต้องทำงานหนักติดต่อกันเป็นเวลานาน กล้ามเนื้อหัวใจจะเริ่มอ่อนล้าและขยายตัวขึ้นจนสูญเสียประสิทธิภาพในการสูบฉีด นั่นคือจุดที่ภาวะหัวใจวายจะเกิดขึ้นตามมา

ตรวจพบเร็วมีชัยไปกว่าครึ่ง

ในฐานะหมอ หมออยากบอกว่าโรคหัวใจในเด็กน่ากลัวก็จริง แต่ถ้าตรวจพบตั้งแต่เนิ่นๆ โอกาสรักษาให้กลับมามีคุณภาพชีวิตที่ดีนั้นสูงมาก การตรวจฟังเสียงหัวใจโดยกุมารแพทย์โรคหัวใจ การทำอัลตราซาวด์หัวใจ หรือที่เรียกว่า Echocardiogram สามารถบอกรายละเอียดได้ทั้งหมดว่ามีความผิดปกติที่จุดไหน และควรวางแผนการรักษาอย่างไร ไม่ว่าจะเป็นการใช้ยาเพื่อช่วยให้หัวใจทำงานง่ายขึ้น หรือการผ่าตัดแก้ไขโครงสร้างหัวใจที่ผิดปกติ

ดูแลลูกอย่างไรให้หัวใจแข็งแรง

สำหรับเด็กที่ได้รับการวินิจฉัยว่าเป็นโรคหัวใจพิการแต่กำเนิด การดูแลใส่ใจเป็นเรื่องสำคัญที่สุด เริ่มจากการให้ลูกได้รับสารอาหารที่เพียงพอเพื่อให้ร่างกายแข็งแรงพอสำหรับการรักษา การคุมการติดเชื้อทางเดินหายใจเพราะโรคติดเชื้อจะทำให้หัวใจทำงานหนักขึ้น และที่สำคัญที่สุดคือการมาตามนัดหมายของแพทย์อย่างเคร่งครัด เพราะหัวใจของเด็กมีการเปลี่ยนแปลงตลอดเวลาตามการเจริญเติบโต การปรับเปลี่ยนแนวทางการรักษาให้เหมาะสมกับช่วงวัยจึงเป็นกุญแจสำคัญที่สุดในการป้องกันภาวะหัวใจวาย