ภาวะกระเพาะปัสสาวะอักเสบจากการฉายรังสี: รับมืออย่างไรเมื่อปัสสาวะบ่อยและปวด

ภาวะกระเพาะปัสสาวะอักเสบจากการฉายรังสี เกิดขึ้นได้อย่างไร

คนไข้หลายท่านที่ได้รับการรักษาโรคมะเร็งในอุ้งเชิงกราน เช่น มะเร็งปากมดลูก มะเร็งต่อมลูกหมาก หรือมะเร็งกระเพาะปัสสาวะ มักมีความกังวลเกี่ยวกับผลข้างเคียงจากการฉายรังสี โดยเฉพาะอาการปวดหรือระคายเคืองเวลาปัสสาวะ ภาวะนี้เกิดขึ้นเพราะรังสีที่มุ่งทำลายเซลล์มะเร็งนั้น อาจส่งผลกระทบต่อเซลล์ปกติบริเวณผนังกระเพาะปัสสาวะที่อยู่ใกล้เคียง ทำให้เกิดการอักเสบ บวมแดง หรือมีเส้นเลือดฝอยเปราะบางจนอาจมีเลือดปนออกมากับปัสสาวะได้

อาการเตือนที่บอกว่าเรากำลังเจอกับปัญหานี้

อาการมักไม่เกิดขึ้นทันทีที่เริ่มฉายรังสี แต่จะค่อยๆ ปรากฏขึ้นในช่วงระหว่างการรักษาหรืออาจตามมาหลังจากรักษาจบไปแล้วสักระยะ โดยสัญญาณที่พบบ่อยได้แก่:

• รู้สึกปวดแสบหรือขัดเวลาปัสสาวะ
• ต้องลุกไปเข้าห้องน้ำบ่อยครั้งกว่าปกติ ทั้งกลางวันและกลางคืน
• รู้สึกปวดหน่วงๆ บริเวณท้องน้อย
• ปัสสาวะมีสีเข้ม หรือเห็นเลือดปนออกมาในปัสสาวะ

เมื่อมีเลือดปนในปัสสาวะ ต้องดูแลตัวเองอย่างไร

สิ่งแรกที่สำคัญที่สุดคือการดื่มน้ำสะอาดให้เพียงพอตลอดทั้งวัน เพื่อช่วยเจือจางน้ำปัสสาวะ ลดความเป็นกรดที่จะไปกัดกร่อนผนังกระเพาะปัสสาวะที่อักเสบอยู่ แต่หากพบว่ามีเลือดปนออกมาในปริมาณมาก หรือปัสสาวะไม่ออกจนเกิดอาการปวดท้องน้อยรุนแรง อย่าปล่อยทิ้งไว้เด็ดขาด เพราะนั่นหมายถึงว่าต้องได้รับการดูแลจากแพทย์เพื่อใส่สายสวนหรือล้างกระเพาะปัสสาวะโดยเร็ว

วิธีปรับพฤติกรรมเพื่อลดการระคายเคือง

นอกจากการรักษาทางการแพทย์แล้ว การปรับเปลี่ยนกิจวัตรประจำวันมีส่วนสำคัญมากในการช่วยให้เยื่อบุผนังกระเพาะปัสสาวะฟื้นตัวได้เร็วขึ้น:

• เลี่ยงเครื่องดื่มที่มีคาเฟอีน เช่น ชา กาแฟ และน้ำอัดลม เพราะจะยิ่งไปกระตุ้นให้ปัสสาวะบ่อยและระคายเคืองมากขึ้น
• งดอาหารรสเผจัดหรือเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ในช่วงที่มีอาการ
• ไม่ควรกลั้นปัสสาวะ เพราะจะทำให้แรงดันในกระเพาะปัสสาวะเพิ่มขึ้นและเกิดอาการปวดมากขึ้น

อาการแบบไหนที่ต้องกลับมาพบหมอทันที

แม้ภาวะกระเพาะปัสสาวะอักเสบจากการฉายรังสีจะเป็นผลข้างเคียงที่พบได้บ่อย แต่คนไข้ควรสังเกตอาการผิดปกติที่บ่งชี้ว่าควรกลับมาพบแพทย์เพื่อประเมินซ้ำ ได้แก่:

• มีไข้สูงร่วมกับอาการปวดหลัง ซึ่งอาจเป็นสัญญาณของการติดเชื้อลุกลามไปยังไต
• ปัสสาวะมีลิ่มเลือดก้อนใหญ่จนทำให้ทางเดินปัสสาวะอุดตัน
• อาการปวดท้องน้อยรุนแรงขึ้นจนรบกวนการใช้ชีวิตประจำวัน

ความเข้าใจเกี่ยวกับภาวะแทรกซ้อนเหล่านี้จะช่วยให้คนไข้ไม่ตื่นตระหนกและสามารถร่วมมือกับทีมแพทย์ในการวางแผนรักษาได้อย่างราบรื่นที่สุด หากมีความกังวลใจใดๆ สามารถเข้ามาปรึกษาเพื่อรับการตรวจประเมินหรือปรับยาบรรเทาอาการได้เสมอ