ภาวะกระเพาะปัสสาวะอักเสบจากการฉายรังสี เรื่องที่คนไข้มะเร็งควรทราบไว้ก่อน

ทำไมฉายรังสีบริเวณอุ้งเชิงกรานถึงส่งผลกับกระเพาะปัสสาวะ

เวลาที่ผู้ป่วยเข้ารับการรักษาโรคมะเร็งในบริเวณอุ้งเชิงกราน เช่น มะเร็งปากมดลูก มะเร็งต่อมลูกหมาก หรือมะเร็งกระเพาะปัสสาวะเอง รังสีรักษาเป็นเครื่องมือที่ช่วยกำจัดเซลล์มะเร็งได้ดี แต่ในขณะเดียวกัน ลำรังสีที่ผ่านเข้าไปอาจไปกระทบกับเนื้อเยื่อปกติที่อยู่รอบข้างได้ ซึ่งหนึ่งในนั้นคือผนังกระเพาะปัสสาวะ ทำให้เกิดภาวะกระเพาะปัสสาวะอักเสบจากการฉายรังสีขึ้นมาได้

อาการแบบไหนที่บอกว่าเรากำลังเจอปัญหาจากรังสี

อาการส่วนใหญ่ที่คนไข้มักจะมาปรึกษาหมอคือความผิดปกติของการขับถ่ายปัสสาวะ ซึ่งอาจเกิดขึ้นได้ทั้งในช่วงที่กำลังฉายรังสีอยู่ หรืออาจจะเกิดขึ้นหลังจากฉายรังสีจบไปแล้วหลายเดือนหรือหลายปี อาการที่ควรเฝ้าระวัง ได้แก่

• ปวดปัสสาวะบ่อยผิดปกติ หรือปวดแบบกะปริบกะปรอย
• รู้สึกแสบขัดเวลาปัสสาวะ เหมือนอาการกระเพาะปัสสาวะอักเสบติดเชื้อทั่วไป
• ปัสสาวะมีเลือดปน ซึ่งเป็นสัญญาณสำคัญที่ต้องรีบแจ้งทีมแพทย์
• รู้สึกปวดหน่วงบริเวณท้องน้อยหรือเหนือหัวเหน่า

เมื่อไหร่ที่ต้องรีบกลับมาพบหมอทันที

คนไข้หลายคนมักคิดว่าเป็นเรื่องปกติของการรักษาและทนเจ็บไว้ ซึ่งความจริงแล้วมีบางอาการที่ปล่อยไว้ไม่ได้และต้องรีบเข้าพบแพทย์เพื่อประเมินซ้ำ ได้แก่

• มีเลือดออกในปัสสาวะปริมาณมากจนเห็นเป็นสีแดงเข้มหรือมีก้อนเลือด
• ปัสสาวะไม่ออกเลยหรือปัสสาวะลำบากมากจนต้องเบ่งแรง
• มีไข้สูงร่วมกับอาการปวดหลัง ซึ่งอาจบ่งบอกว่ามีการติดเชื้อร่วมด้วย
• อาการปวดแสบที่รุนแรงขึ้นจนรบกวนการใช้ชีวิตประจำวัน

วิธีรักษาและดูแลตัวเองให้ผ่านช่วงนี้ไปได้

การรักษาภาวะกระเพาะปัสสาวะอักเสบจากการฉายรังสีนั้น หมอจะมุ่งเน้นไปที่การลดอาการอักเสบและป้องกันภาวะแทรกซ้อนที่รุนแรงขึ้น

• การดื่มน้ำให้เพียงพอ เพื่อช่วยเจือจางปัสสาวะและลดการระคายเคืองต่อผนังกระเพาะปัสสาวะ
• การใช้ยาเพื่อลดอาการปวดแสบขัดหรือยาลดการบีบตัวของกระเพาะปัสสาวะตามคำแนะนำของแพทย์
• ในกรณีที่มีเลือดออกเรื้อรัง อาจจำเป็นต้องส่องกล้องตรวจกระเพาะปัสสาวะ เพื่อดูความเสียหายและอาจต้องทำการจี้หยุดเลือดหรือพ่นยาเคลือบผนังกระเพาะปัสสาวะ
• การปรับพฤติกรรมการกินอาหารที่ระคายเคือง เช่น กาแฟ แอลกอฮอล์ หรืออาหารรสจัดในช่วงที่มีอาการ

ทำความเข้าใจก่อนว่านี่ไม่ใช่เรื่องน่ากลัวจนเกินไป

อยากให้คนไข้มั่นใจว่าการรักษาโรคมะเร็งด้วยรังสีมีความจำเป็นอย่างยิ่ง และภาวะแทรกซ้อนนี้เป็นเรื่องที่ทีมแพทย์ที่ดูแลท่านเตรียมรับมือไว้อยู่แล้ว การบอกเล่าอาการที่แท้จริงให้แพทย์ทราบตั้งแต่เนิ่นๆ จะช่วยให้เราดูแลและรักษาอาการข้างเคียงเหล่านี้ได้ทันท่วงที ไม่ให้กลายเป็นปัญหาเรื้อรังที่กระทบต่อคุณภาพชีวิตในระยะยาว