สังเกตความผิดปกติจากสีอุจจาระ: สัญญาณเตือนตับอ่อนพังและการย่อยไขมันมีปัญหา

เวลาเดินเข้าไปในห้องน้ำแล้วกดชักโครก หลายคนอาจจะไม่เคยชายตาแลของเสียที่เพิ่งขับถ่ายออกมาเลย แต่ในมุมมองของหมอ เจ้าก้อนอุจจาระนี่แหละคือกระจกบานใหญ่ที่สะท้อนความลับในร่างกาย โดยเฉพาะเรื่องตับอ่อนและการย่อยอาหาร

มีคนไข้หลายคนเดินเข้ามาปรึกษาด้วยอาการแปลกๆ เช่น ท้องอืดง่าย มีลมในท้องตลอดเวลา หรือถ่ายเหลวเรื้อรังแถมยังมีคราบมันเยิ้มลอยน้ำ พอซักประวัติลึกลงไปถึงพบว่านี่คือเสียงร้องความช่วยเหลือจากตับอ่อนที่อักเสบเรื้อรังมานาน จนร่างกายไม่สามารถย่อยไขมันได้ตามปกติ

ตับอ่อนอักเสบเรื้อรังคืออะไร และทำไมถึงทำให้เราย่อยไขมันไม่ได้?

ปกติแล้วเวลาที่เรากินอาหารจำพวกของทอด เนื้อสัตว์ติดมัน หรือเนย ชีส เข้าไป เจ้าตับอ่อนตัวดีจะทำหน้าที่ผลิตน้ำย่อยกองทัพใหญ่ส่งตรงเข้าสู่ลำไส้เล็กเพื่อย่อยสลายไขมันให้กลายเป็นอนุภาคเล็กๆ ที่ร่างกายดูดซึมได้

แต่ถ้าใครโชคร้ายเป็นโรคตับอ่อนอักเสบเรื้อรัง ซึ่งมักเกิดจากการดื่มแอลกอฮอล์สะสมเป็นเวลานาน หรือมีนิ่วในถุงน้ำดี เนื้อเยื่อตับอ่อนจะค่อยๆ ถูกทำลายและพังผืดเกาะ จนตับอ่อนฝ่อและหมดแรงสร้างน้ำย่อย ผลลัพธ์คือไขมันที่เรากินเข้าไปจึงหลุดรอดผ่านลำไส้ไปโดยไม่มีการย่อยสลาย และนั่นคือจุดเริ่มต้นของความผิดปกติที่ส่งตรงถึงโถส้วมบ้านคุณ

อุจจาระสีซีดและมีคราบมันลอย หน้าตาเป็นอย่างไรและบอกอะไรเรา?

เมื่อไขมันไม่ได้ถูกย่อยและดูดซึม มันก็ต้องหาทางออก และทางออกเดียวคือการขับทิ้งออกมากับอุจจาระ ลักษณะอุจจาระของผู้ป่วยกลุ่มนี้จึงมีความจำเพาะมากๆ จนหมอเห็นปุ๊บก็พอจะเดาโรคได้ทันที

• สีซีดจางกว่าปกติ: อุจจาระอาจเปลี่ยนจากสีน้ำตาลปกติกลายเป็นสีเหลืองซีด สีเทา หรือแม้แต่สีคล้ายดินน้ำมัน เนื่องจากไขมันปริมาณมากไปเจือจางเม็ดสีน้ำดี
• มีคราบมันเยิ้มลอยน้ำ: เวลาถ่ายเสร็จจะสังเกตเห็นฟิล์มน้ำมันลอยอยู่บนผิวน้ำ หรือล้างออกยาก
• ส่งกลิ่นเหม็นรุนแรงผิดปกติ: เพราะมีไขมันเน่าเสียตกค้างอยู่ในลำไส้
• ปริมาณมากและถ่ายบ่อย: รู้สึกว่าถ่ายแต่ละครั้งปริมาณเยอะมาก เหมือนกินอะไรเข้าไปก็ออกหมด

อาการเตือนอื่นๆ ที่มักมาคู่กับอุจจาระผิดปกติ

นอกจากเรื่องสีอุจจาระแล้ว โรคตับอ่อนอักเสบเรื้อรังยังมีร่องรอยอื่นๆ ที่ร่างกายฟ้องออกมา ซึ่งควรสังเกตตัวเองให้ดี

• ปวดท้องเรื้อรังบริเวณลิ้นปี่: มักจะปวดทะลุไปถึงแผ่นหลังหลังมื้ออาหาร
• น้ำหนักลดฮวบฮาบ: กินเท่าไหร่ก็ไม่อ้วน เพราะร่างกายดูดซึมสารอาหารและไขมันไม่ได้เลย
• ขาดวิตามินละลายในไขมัน: เช่น วิตามินเอ ดี อี และเค ทำให้ผิวแห้งกร้าน ช้ำง่าย หรือสายตามัวในที่มืด

เมื่อไหร่ควรพาตัวเองมาพบแพทย์เพื่อตรวจให้ละเอียด?

ถ้าคุณสังเกตเห็นว่าตัวเองมีอุจจาระสีซีด มีคราบมันลอยมาติดต่อกันหลายวัน ร่วมกับอาการปวดท้องเรื้อรังและน้ำหนักลดโดยไม่ทราบสาเหตุ นี่ไม่ใช่เรื่องปกติที่จะปล่อยไว้เรื้อรัง การปล่อยให้ตับอ่อนพังไปเรื่อยๆ นอกจากจะทำให้ขาดสารอาหารรุนแรงแล้ว ยังเสี่ยงต่อการเกิดโรคเบาหวานและภาวะแทรกซ้อนอื่นๆ ตามมาอีกเพียบ

การมาพบแพทย์เพื่อตรวจอุจจาระ ตรวจเลือด หรือทำอัลตราซาวด์ช่องท้อง จะช่วยให้เจอต้นตอของปัญหาและได้รับการรักษาทันท่วงที ไม่ว่าจะเป็นการใช้ยาเสริมเอนไซม์น้ำย่อยทดแทน หรือการปรับพฤติกรรมการกินอาหารไขมันต่ำ เพื่อให้ระบบย่อยอาหารกลับมาทำงานได้อย่างมีความสุขอีกครั้ง