อาหารเป็นพิษจากการรับประทานอาหารปนเปื้อน: รู้ทันอาการและการดูแลตัวเองเมื่อท้องเสีย

หลายคนคงเคยมีประสบการณ์ตื่นมากลางดึกแล้วต้องวิ่งเข้าห้องน้ำกะทันหัน ปวดท้องบิดมวน คลื่นไส้ อาเจียน จนแทบไม่มีแรง แม้มนุษย์เราจะระวังเรื่องการกินแค่ไหน แต่เรื่องอาหารเป็นพิษจากการรับประทานอาหารปนเปื้อนก็ยังเป็นโรคใกล้ตัวที่เกิดขึ้นได้เสมอ ไม่ว่าจะเป็นส้มตำปูปลาร้าข้างทาง แกงถุงที่ตั้งทิ้งไว้นาน หรืออาหารทะเลที่ไม่สดพอ

ทำไมจู่ๆ ถึงท้องเสียรุนแรง: เบื้องหลังเชื้อโรคในจานอาหาร

เวลาที่เรากินอาหารที่มีเชื้อโรคปนเปื้อนเข้าไป ไม่ว่าจะเป็นแบคทีเรียอย่างเชื้ออีโคไล ซาลโมเนลลา หรือแม้กระทั่งสารพิษที่เชื้อโรคสร้างขึ้นทิ้งไว้ในอาหาร ร่างกายจะมีกลไกขับสิ่งแปลกปลอมเหล่านี้ออกทันที นั่นคือสาเหตุว่าทำไมถึงเกิดอาการอาเจียนและท้องเสียอย่างเฉียบพลัน เพื่อป้องกันไม่ให้สารพิษดูดซึมเข้าสู่กระแสเลือดในปริมาณที่อันตราย

สัญญาณเตือนแบบไหนที่บอกว่านี่แหละอาหารเป็นพิษ

อาการมักจะเริ่มแสดงตัวหลังจากกินอาหารมื้อเจ้าปัญหาเข้าไปตั้งแต่ไม่กี่ชั่วโมงไปจนถึงหนึ่งหรือสองวัน โดยอาการหลักๆ ที่พบได้บ่อย ได้แก่

• คลื่นไส้ อาเจียน: รู้สึกพะอืดพะอม อาหารไม่ย่อย และอาเจียนออกมาบ่อยครั้ง
• ปวดท้องเกร็ง: มีอาการปวดบิดเป็นพักๆ บริเวณรอบสะดือหรือทั่วท้อง
• ท้องเสียถ่ายเหลว: ถ่ายเป็นน้ำหลายครั้งต่อวัน
• มีไข้และอ่อนเพลีย: บางรายอาจมีไข้ร่วมด้วยเนื่องจากการอักเสบในร่างกาย

วิธีดูแลตัวเองเบื้องต้นเมื่อท้องเสียจากการกินของปนเปื้อน

สิ่งสำคัญที่สุดเมื่อเกิดอาการอาหารเป็นพิษคือการป้องกันภาวะขาดน้ำ เพราะร่างกายสูญเสียน้ำและเกลือแร่ไปจำนวนมากจากการอาเจียนและถ่ายท้อง

• จิบเกลือแร่ ORS ทีละน้อย: ผงเกลือแร่สำหรับคนท้องเสียละลายน้ำค่อยๆ จิบทีละน้อยแต่บ่อยครั้ง เพื่อชดเชยน้ำและเกลือแร่ที่เสียไป ห้ามดื่มรวดเดียวหมดเพราะอาจกระตุ้นให้อาเจียนเพิ่มขึ้น
• เลือกกินอาหารอ่อนย่อยง่าย: เมื่อเริ่มกินไหว ให้เน้นอาหารรสจืด ย่อยง่าย เช่น ข้าวต้มปลา ข้าวต้มหมูสับ หรือโจ๊กอุ่นๆ หลีกเลี่ยงอาหารรสจัด อาหารมัน และนมวัวชั่วคราว
• พักผ่อนให้เพียงพอ: ให้ร่างกายได้ฟื้นฟูพลังงาน ลดการทำงานของระบบทางเดินอาหาร

อาการแบบไหนที่ปล่อยไว้ไม่ได้ต้องรีบไปพบแพทย์ทันที

ส่วนใหญ่อาหารเป็นพิษสามารถหายได้เองภายในสองถึงสามวันหากดูแลตัวเองอย่างเหมาะสม แต่มีบางสัญญาณเตือนที่อันตรายและควรไปโรงพยาบาลโดยด่วน

• ถ่ายอุจจาระมีมูกเลือดปน หรืออุจจาระมีสีดำเข้ม
• อาเจียนหรือท้องเสียรุนแรงจนดื่มน้ำหรือเกลือแร่ตามไม่ไหว มีอาการขาดน้ำ เช่น ปากแห้ง ปัสสาวะน้อยลงมาก เวียนหัวเวลาลุกยืน
• มีไข้สูงเกิน 38.5 องศาเซลเซียส
• ปวดท้องรุนแรงมากจนกินยาแก้ปวดแล้วไม่ดีขึ้น

วิธีป้องกันเบื้องต้นเพื่อไม่ให้กลับมาเป็นซ้ำ

การเลือกกินอาหารที่ปรุงสุกใหม่ สะอาด และใช้วัตถุดิบที่สดใหม่เสมอ รวมถึงการล้างมือก่อนรับประทานอาหารทุกครั้ง เป็นวิธีที่ดีที่สุดในการตัดวงจรเชื้อโรคไม่ให้เข้าสู่ร่างกาย