เช็กให้ชัวร์ก่อนร่างกายพัง: วิธีสังเกตอาการและประเมินภาวะขาดน้ำจากการเสียเหงื่อหรือท้องเสีย

ช่วงนี้อากาศบ้านเราค่อนข้างร้อนจัด หลายคนออกไปทำกิจกรรมกลางแจ้ง หรือบางทีโชคร้ายเจออาการอาหารเป็นพิษ ท้องเสีย อาเจียนจนหมดแรง หมอเชื่อว่าหลายคนน่าจะเคยมีความรู้สึกแปลกๆ เช่น คอแห้งผาก ปัสสาวะเป็นสีเหลืองเข้ม หรือรู้สึกมึนหัวเวลาลุกขึ้นยืน อาการเหล่านี้แหละครับที่เป็นสัญญาณเตือนเบื้องต้นว่า ร่างกายของเรากำลังส่งเสียงร้องขอความช่วยเหลือจากภาวะขาดน้ำ

การปล่อยให้ร่างกายขาดน้ำไม่ใช่เรื่องเล็ก เพราะน้ำเป็นส่วนประกอบหลักที่คอยหล่อเลี้ยงทุกระบบข้างใน ถ้าเปรียบร่างกายเราเป็นรถยนต์ น้ำก็คือน้ำมันเครื่องที่หล่อเลี้ยงไม่ให้เครื่องพัง วันนี้หมอเลยอยากชวนทุกคนมาทำความเข้าใจวิธีเช็กตัวเองง่ายๆ ว่าตอนนี้เราขาดน้ำอยู่หรือเปล่า และต้องรับมืออย่างไรก่อนที่จะสายเกินแก้

เช็กลิสต์อาการเบื้องต้น: ร่างกายกำลังบอกอะไรเมื่อเราขาดน้ำ

เวลาที่เราสูญเสียน้ำออกไปมากกว่าที่รับเข้ามา ร่างกายจะเริ่มปรับตัวเพื่อสงวนน้ำไว้ให้มากที่สุด ซึ่งจะแสดงออกมาทางอาการเตือนเหล่านี้ที่หมออยากให้ทุกคนสังเกตตัวเองให้ดี

• กระหายน้ำรุนแรงและปากแห้ง: นี่คือสัญญาณด่านแรกที่ชัดเจนที่สุด สมองจะสั่งการให้เรารู้สึกคอแห้งผากเพื่อกระตุ้นให้รีบดื่มน้ำ
• ปัสสาวะน้อยลงและมีสีเข้ม: ปกติแล้วสีปัสสาวะควรจะใสหรือเหลืองอ่อนมากๆ แต่ถ้าวันไหนเข้าห้องน้ำแล้วเจอสีเหลืองเข้มเหมือนชาเขียว หรือแทบไม่มีปัสสาวะเลย แปลว่าไตกำลังพยายามเก็บน้ำไว้ในร่างกาย
• วิงเวียนศีรษะหรือหน้ามืด: เมื่อปริมาณน้ำในเลือดลดลง ความดันโลหิตจะดรอปลง ทำให้เลือดไปเลี้ยงสมองไม่พอ เวลาลุกขึ้นเร็วๆ เลยรู้สึกมึนหัวตึ้บ
• อ่อนเพลีย ไม่มีแรง: รู้สึกเหนื่อยล้าแบบไม่มีสาเหตุ สมองตื้อ คิดอะไรไม่ค่อยออก เพราะเซลล์ต่างๆ ในร่างกายเริ่มทำงานได้ไม่เต็มที่

วิธีตรวจเช็กภาวะขาดน้ำด้วยตัวเองแบบง่ายๆ สไตล์คุณหมอ

นอกจากสังเกตอาการทั่วไปแล้ว หมอยังมีวิธีเช็กง่ายๆ ที่ทำได้ด้วยตัวเองที่บ้าน เพื่อประเมินว่าเราขาดน้ำอยู่ในระดับไหนแล้ว

ทดสอบความยืดหยุ่นของผิวหนัง

ลองใช้ใช้นิ้วโป้งและนิ้วชี้หยิกผิวหนังที่หลังมือหรือบริเวณท้องแขนขึ้นมาเบาๆ ประมาณสองสามวินาทีแล้วปล่อย หากผิวหนังกลับคืนสู่รูปเดิมทันที แสดงว่าร่างกายยังปกติ แต่ถ้าผิวหนังยังคงตั้งเป็นร่นหรือยุบลงไปช้าๆ แปลว่าเนื้อเยื่อเริ่มขาดน้ำอย่างรุนแรงแล้ว

สังเกตอาการทางกายร่วมด้วย

ลองเช็กดูว่าเรามีอาการตาลึกโหล ปากแห้งสนิทจนแตก หรือไม่มีน้ำตาเวลา ร้องไห้ (ในเด็ก) หรือเปล่า อาการเหล่านี้บอกได้ชัดเจนว่าร่างกายอยู่ในภาวะขาดน้ำปานกลางถึงรุนแรง

เมื่อไหร่ที่อาการขาดน้ำเริ่มอันตรายและต้องไปโรงพยาบาลด่วน

บางครั้งการดื่มน้ำเปล่าอย่างเดียวอาจไม่พอ โดยเฉพาะคนที่ท้องเสียหรืออาเจียนร่วมด้วย หากปล่อยไว้จนเกิดภาวะเกลือแร่ในร่างกายสมดุลผิดปกติ อาจอันตรายถึงชีวิตได้

หมอแนะนำว่า ถ้ามีอาการเหล่านี้ร่วมด้วย ไม่ควรปล่อยไว้เด็ดขาด ควรรีบมาพบแพทย์ทันที:

• อาเจียนหรือท้องเสียติดต่อกันนานเกิน 24 ชั่วโมงจนดื่มน้ำอะไรเข้าไปก็อาเจียนออกหมด
• สับสน พูดจาไม่รู้เรื่อง ซึมลง หรือหมดสติ
• ชีพจรเต้นเร็วมาก หายใจหอบถี่
• ไม่ได้ปัสสาวะเลยตลอด 8 ชั่วโมงที่ผ่านมา

วิธีดูแลตัวเองเบื้องต้นและการป้องกัน

สำหรับคนที่ยังมีอาการไม่มาก วิธีแก้ที่ดีที่สุดคือการจิบน้ำเปล่าทีละน้อยแต่บ่อยครั้ง เพื่อให้ร่างกายค่อยๆ ดูดซึม หรือถ้ามีการสูญเสียเกลือแร่จากการท้องเสียหรือเสียเหงื่อมากๆ การดื่มเกลือแร่สำหรับคนท้องเสีย (ORS) จะช่วยทดแทนได้ดีกว่าน้ำเปล่าธรรมดา

การป้องกันไม่ให้เกิดภาวะขาดน้ำที่ดีที่สุดคือการจิบน้ำระหว่างวันให้สม่ำเสมอ อย่ารอให้หิวน้ำจัดแล้วค่อยดื่ม และในช่วงที่อากาศร้อนหรือต้องทำกิจกรรมกลางแจ้ง ควรพกขวดน้ำติดตัวไว้เสมอ เพื่อสุขภาพที่ดีและป้องกันไม่ให้ร่างกายต้องทรุดโทรมจากภาวะขาดน้ำครับ