เวลาที่เราเห็นเจ้าตัวเล็กนอนหลับปุ๋ยหลังกินนมหมดขวด หัวใจของคนเป็นพ่อเป็นแม่ก็พองโตด้วยความสุข แต่ในมุมของหมอ เด็กทารกตัวเล็กๆ โดยเฉพาะกลุ่มที่คลอดก่อนกำหนด ยังมีระบบร่างกายที่เปราะบางมาก โดยเฉพาะระบบย่อยอาหารที่มีชื่อโรคหนึ่ง ซึ่งแม้จะไม่ได้ยินบ่อยเท่าโรคหวัดหรือท้องเสีย แต่มีความรุนแรงและน่ากลัวมาก นั่นคือภาวะลำไส้อักเสบเน่าตายในทารกแรกเกิด หรือที่ในวงการแพทย์เรียกสั้นๆ ว่า NEC
หมออยากชวนคุณพ่อคุณแม่มาทำความเข้าใจโรคนี้ไปด้วยกันแบบง่ายๆ เพื่อที่เราจะได้สังเกตอาการความผิดปกติของลูกน้อยได้ทันท่วงที เพราะโรคนี้หากรู้เร็วและรักษาไว โอกาสรอดชีวิตและหายเป็นปกติจะมีสูงมากครับ
โรคนี้คืออะไร และทำไมถึงเกิดขึ้นกับเจ้าตัวเล็ก?
พูดให้เข้าใจง่ายที่สุด ภาวะลำไส้อักเสบเน่าตายในทารกแรกเกิด คือภาวะที่ผนังลำไส้ของทารกเกิดการอักเสบ บวม และตายลงในที่สุด สาเหตุหลักมักเกิดขึ้นในเด็กที่คลอดก่อนกำหนดมากๆ หรือเด็กที่มีน้ำหนักตัวน้อยมากๆ เนื่องจากอวัยวะภายใน รวมถึงระบบทางเดินอาหารยังเติบโตไม่เต็มที่
เมื่อลำไส้ยังไม่พร้อมรับมือกับการย่อยอาหาร ประกอบกับเลือดไปเลี้ยงลำไส้ได้ไม่ดีพอ หรือมีเชื้อแบคทีเรียเข้าไปเจริญเติบโตจนเกิดการอักเสบ ผนังลำไส้ก็จะเริ่มบางลง อ่อนแอลง และเน่าตายในที่สุด ซึ่งอันตรายมากเพราะอาจทำให้เชื้อโรคหลุดเข้าไปในกระแสเลือดได้
สัญญาณเตือนภัย: อาการแบบไหนที่ฟ้องว่าลูกกำลังแย่?
อาการของโรคมักจะไม่ได้มาแบบปุบปับ แต่จะค่อยๆ แสดงออกมาหลังจากที่น้องเริ่มกินนมไปแล้วสักระยะ โดยอาการที่หมออยากให้คุณพ่อคุณแม่และพี่เลี้ยงช่วยกันสังเกตอย่างใกล้ชิด มีดังนี้ครับ
- ท้องอืดตึง ท้องป่องขึ้นอย่างเห็นได้ชัด: เวลาสัมผัสหน้าท้องลูกจะรู้สึกแน่นและแข็งกว่าปกติ
- แมนทะหรืออาเจียนเป็นสีเขียวหรือสีเหลือง: ไม่ใช่แค่การแหวะนมธรรมดา แต่เป็นการสำรอกของเหลวที่มีน้ำดีปนออกมา
- ซึมลง ไม่ยอมดูดนม: จากที่เคยตื่นมากินนมตรงเวลา เริ่มงอแง หรือซึมเพลียปลุกไม่ค่อยตื่น
- ถ่ายอุจจาระมีเลือดปน: นี่คือสัญญาณเตือนสีแดงที่ชัดเจนมากว่าลำไส้มีความผิดปกติภายใน
- อุณหภูมิร่างกายไม่คงที่: เดี๋ยวตัวร้อน เดี๋ยวตัวเย็น หรือมีความผิดปกติของการหายใจ
กลุ่มเสี่ยงที่ต้องระวังเป็นพิเศษมีใครบ้าง?
จากประสบการณ์ดูแลเด็กๆ ในหอผู้ป่วยวิกฤตทารกแรกเกิด หมอพบว่าโรคนี้มักจะเจอในกลุ่มเฉพาะกลุ่ม ดังนี้ครับ
- ทารกคลอดก่อนกำหนด: ยิ่งคลอดเร็วน้ำหนักน้อยมากเท่าไหร่ ความเสี่ยงยิ่งสูงขึ้นเท่านั้น
- ทารกที่ได้รับนมผงสูตรปกติ: เด็กที่ได้กินนมแม่จะมีภูมิต้านทานและสารอาหารที่ช่วยปกป้องผนังลำไส้ได้ดีกว่าเด็กที่กินนมผง
- ทารกที่มีภาวะขาดออกซิเจน: เช่น ตอนคลอดอาจจะมีความยากลำบาก ทำให้เลือดไปเลี้ยงลำไส้ลดลงชั่วคราว
วิธีรักษาของแพทย์เมื่อเกิดภาวะนี้ขึ้น
เมื่อคุณหมอวินิจฉัยว่าเด็กมีความเสี่ยงหรือเป็นโรคนี้แล้ว การรักษาจะต้องทำในโรงพยาบาลและดูแลอย่างใกล้ชิดโดยกุมารแพทย์เฉพาะทางด้านทารกแรกเกิด โดยขั้นตอนหลักๆ จะประกอบด้วย
- งดการให้อหารทางปากทันที: เพื่อให้ลำไส้ที่กำลังอักเสบได้พักการทำงานอย่างเต็มที่
- ให้สารน้ำและสารอาหารทางหลอดเลือดดำ: ทดแทนพลังงานที่ร่างกายต้องใช้
- ใส่สายระบายกระเพาะอาหาร: เพื่อลดอาการท้องอืดและป้องกันการสำลัก
- ให้ยาปฏิชีวนะทางเส้นเลือด: เพื่อควบคุมและฆ่าเชื้อแบคทีเรียในช่องท้อง
- การผ่าตัดในกรณีที่รุนแรง: หากลำไส้เกิดทะลุหรือเน่าตายเป็นบริเวณกว้าง ทีมศัลยแพทย์จำเป็นต้องผ่าตัดเพื่อตัดส่วนที่ตายออก
วิธีป้องกันเบื้องต้นเพื่อลดความเสี่ยงให้ลูกน้อย
แม้เราจะไม่สามารถป้องกันโรคนี้ได้ร้อยเปอร์เซ็นต์ แต่มีสิ่งสำคัญที่คุณแม่สามารถทำได้เพื่อช่วยปกป้องลูกน้อย นั่นคือ การให้นมแม่ ครับ น้ำนมแม่มีสารภูมิต้านทานและเอนไซม์ธรรมชาติที่ช่วยเสริมสร้างความแข็งแรงให้กับเยื่อบุลำไส้ของทารกได้อย่างดีเยี่ยม ซึ่งช่วยลดโอกาสเกิดโรคร้ายนี้ลงไปได้อย่างมาก
หากคุณพ่อคุณแม่สังเกตเห็นว่าลูกน้อยมีอาการท้องอืดมากร่วมกับซึมลงหรือถ่ายมีเลือดปน ควรรีบพาน้องไปพบแพทย์ที่โรงพยาบาลทันที การไปพบแพทย์เร็วคือหัวใจสำคัญที่สุดในการช่วยชีวิตและรักษาลำไส้ของลูกน้อยให้กลับมาทำงานได้เป็นปกติครับ
