เวลาเข้าห้องน้ำแล้วบังเอิญสังเกตเห็นว่าสีของอุจจาระดูแปลกตาไป เช่น ดำปี๋เหมือนยางมะตอย หรือมีเลือดปนออกมาแบบไม่รู้สาเหตุ หลายคนคงเริ่มใจคอไม่ดีและกังวลว่ากำลังเผชิญกับโรคร้ายแรงหรือเปล่า ในฐานะหมอ ผมอยากบอกว่าอาการเหล่านี้เป็นสัญญาณเตือนจากร่างกายที่ไม่อยองมองข้ามเด็ดขาดครับ
เมื่อคนไข้มาพบแพทย์ด้วยความกังวลเรื่องความผิดปกติของอุจจาระ หนึ่งในวิธีตรวจเบื้องต้นที่สำคัญและช่วยชีวิตคนมานักต่อนักแล้วก็คือ การตรวจวินิจฉัยทางการแพทย์ด้วย วิธีที่เรียกว่า Stool Occult Blood Test หรือการตรวจหาเลือดจางๆ ที่ซ่อนอยู่ในอุจจาระที่เรามองไม่เห็นด้วยตาเปล่านั่นเองครับ
สีอุจจาระแบบไหนที่กำลังส่งสัญญาณเตือนว่ามีบางอย่างผิดปกติ?
โดยปกติแล้ว สีของอุจจาระมักจะสะท้อนสิ่งที่เรากินเข้าไปในแต่ละวัน แต่ถ้าวันไหนสีมันเปลี่ยนไปแบบผิดหูผิดตาและไม่ได้เกิดจากอาหารหรือยาที่เพิ่งกินเข้าไป นี่คือจุดที่ต้องเริ่มระวังครับ
- อุจจาระสีดำเข้มคล้ายยางมะตอย: มักบ่งบอกว่ามีเลือดออกในทางเดินอาหารส่วนต้น เช่น กระเพาะอาหารหรือลำไส้เล็กส่วนต้น ซึ่งเลือดนี้ถูกน้ำย่อยย่อยจนเปลี่ยนเป็นสีดำ
- อุจจาระมีเลือดสดปน: มักเกิดจากทางเดินอาหารส่วนปลาย เช่น ลำไส้ใหญ่ส่วนล่าง ทวารหนัก หรือริดสีดวงทวาร
- อุจจาระสีซีดหรือขาว: อาจเกี่ยวข้องกับความผิดปกติของตับหรือท่อน้ำดี
ทำความรู้จักกับการตรวจ Stool Occult Blood Test คืออะไรและทำไมต้องตรวจ?
หลายคนสงสัยว่า ในเมื่ออุจจาระก็ดูด้วยตาเปล่าได้ทำไมต้องตรวจทางห้องปฏิบัติการเพิ่มเติมด้วย คำตอบคือ เลือดบางหยดที่ออกในทางเดินอาหารส่วนลึกไม่ได้แสดงตัวออกมาเป็นสีแดงให้เราเห็นเสมอไปครับ การตรวจวินิจฉัยทางการแพทย์ด้วย วิธี Stool Occult Blood Test จึงเข้ามาช่วยตรงจุดนี้ โดยการนำตัวอย่างอุจจาระไปตรวจหาฮีโมโกลบินหรือเม็ดเลือดแดงที่ซ่อนอยู่ แม้จะมีปริมาณน้อยนิดจนมองไม่เห็นด้วยตาเปล่าก็ตาม
การตรวจนี้มีประโยชน์มากในการคัดกรองความผิดปกติในลำไส้ใหญ่ในระยะเริ่มต้น รวมถึงโรคร้ายแรงอย่างมะเร็งลำไส้ใหญ่ ซึ่งหากตรวจพบเร็ว โอกาสในการรักษาก็จะสูงขึ้นมากครับ
ขั้นตอนการเก็บตัวอย่างอุจจาระส่งตรวจให้ได้ผลแม่นยำที่สุด
การเตรียมตัวและวิธีเก็บอุจจาระมีความสำคัญมากต่อความแม่นยำของผลตรวจครับ เพราะบางครั้งอาหารบางชนิดหรือยาบางตัวก็อาจทำให้ผลตรวจคลาดเคลื่อนได้
- หลีกเลี่ยงเนื้อสัตว์ที่มีเลือดปน วิตามินซีปริมาณสูง หรือยาบางชนิดในช่วงก่อนตรวจตามคำแนะนำของแพทย์
- ใช้อุปกรณ์เก็บอุจจาระที่แพทย์จัดเตรียมให้ หลีกเลี่ยงไม่ให้ปนเปื้อนน้ำในโถส้วมหรือปัสสาวะ
- นำส่งห้องปฏิบัติการตามเวลาที่กำหนดเพื่อให้ได้ตัวอย่างที่สดใหม่ที่สุด
แปลผลตรวจเลือดแฝงในอุจจาระ: ผลบวกและผลลบหมายความว่าอย่างไร?
เมื่อผลตรวจออกมาแล้ว แพทย์จะเป็นผู้อธิบายความหมายให้ฟังอีกครั้ง โดยแบ่งออกเป็นสองกรณีหลักๆ คือ
- ผลลบ (Negative): หมายความว่าไม่พบเลือดซ่อนในอุจจาระในช่วงเวลานั้น แต่อย่าเพิ่งชะล่าใจไปนะครับ หากยังมีอาการผิดปกติก็ยังต้องติดตามอาการอย่างใกล้ชิด
- ผลบวก (Positive): หมายความว่าตรวจพบเลือดซ่อนในอุจจาระ ซึ่งไม่ได้แปลว่าเป็นมะเร็งเสมอไปครับ แต่อาจเกิดจากแผลในกระเพาะอาหาร ติ่งเนื้อในลำไส้ ริดสีดวง หรือการอักเสบอื่นๆ ซึ่งแพทย์จะต้องส่งตรวจเพิ่มเติม เช่น การส่องกล้องลำไส้ใหญ่ เพื่อหาต้นตอที่แท้จริงต่อไป
เมื่อไหร่ที่ควรมาพบแพทย์ทันทีโดยไม่ต้องรอให้ถึงรอบตรวจสุขภาพ?
หากคุณพบว่าอุจจาระมีความผิดปกติเรื้อรัง ร่วมกับอาการเหล่านี้ เช่น น้ำหนักลดโดยไม่ทราบสาเหตุ ปวดท้องน้อยเรื้อรัง อ่อนเพลีย ไม่มีแรง หรือมีประวัติคนในครอบครัวเป็นโรคมะเร็งลำไส้ แนะนำให้รีบมาปรึกษาแพทย์เพื่อรับ การตรวจวินิจฉัยทางการแพทย์ด้วย เครื่องมือที่ละเอียดขึ้น เช่น การส่องกล้อง เพื่อความปลอดภัยและได้รับการรักษาที่ตรงจุดครับ
