อุจจาระเปลี่ยนสีแถมมีเลือดซ่อน? ไขข้อข้องใจเรื่องการตรวจ Stool Occult Blood Test แบบเข้าใจง่าย

กังวลใจไหมเมื่อเข้าห้องน้ำแล้วเจอสีอุจจาระแปลกตาไปจากเดิม?

เวลาที่เราเข้าห้องน้ำแล้วสังเกตเห็นว่าสีของอุจจาระเปลี่ยนไป ไม่ว่าจะเป็นสีดำเข้มเหมือนยางมะตอย หรือมีร่องรอยของเลือดปนออกมา หลายคนมักจะเริ่มกังวลว่านี่คือสัญญาณเตือนของโรคร้ายแรงหรือเปล่า โดยเฉพาะโรคมะเร็งลำไส้ใหญ่ที่ใครๆ ก็กลัว ในฐานะหมอ ผมมักจะเจอคนไข้เดินเข้ามาปรึกษาด้วยความเครียดเรื่องนี้บ่อยครั้ง ซึ่งความจริงแล้ว ความผิดปกติของสีอุจจาระไม่ได้เกิดจากเลือดออกเสมอไป แต่อาจมาจากอาหารหรือยาที่กินเข้าไปได้เช่นกันครับ

ตรวจเลือดซ่อนในอุจจาระ หรือ Stool Occult Blood Test คืออะไรและทำไมถึงต้องตรวจ?

เมื่อเราไม่สามารถมองเห็นเลือดด้วยตาเปล่า หรือไม่แน่ใจว่ารอยแดงหรือสีดำที่เห็นนั้นคืออะไร ทางการแพทย์จะมีวิธีตรวจคัดกรองเบื้องต้นที่เรียกว่า การตรวจวินิจฉัยทางการแพทย์ด้วย วิธี Stool Occult Blood Test หรือเรียกสั้นๆ ว่า FOBT ครับ การตรวจนี้เป็นการนำตัวอย่างอุจจาระไปหาปริมาณเม็ดเลือดแดงที่ซ่อนอยู่ ซึ่งอาจเล็ดลอดออกมาจากแผล ติ่งเนื้อ หรือความผิดปกติภายในระบบทางเดินอาหารที่เรามองไม่เห็นจากภายนอก เป็นการตรวจที่ไม่มีแผล ไม่เจ็บตัว และช่วยชีวิตคนมานักต่อนักแล้วครับ

สีอุจจาระแบบไหนที่กำลังส่งสัญญาณเตือนว่าร่างกายเริ่มมีปัญหา?

สีของอุจจาระสามารถบอกเล่าเรื่องราวสุขภาพภายในท้องของเราได้ดีมากๆ ครับ มาลองดูกันว่าสีแบบไหนที่ควรระวัง:

• อุจจาระสีดำสนิทเหมือนยางมะตอย: มักเกิดจากเลือดออกในทางเดินอาหารส่วนต้น เช่น กระเพาะอาหารหรือลำไส้เล็กส่วนต้น ซึ่งเลือดถูกย่อยและเปลี่ยนเป็นสีดำระหว่างทาง แต่ก็อาจเกิดจากการกินยาบำรุงเลือด ธาตุเหล็ก หรือกินเลือดหมูเลือดเป็ดได้เหมือนกัน
• อุจจาระมีเลือดสีแดงสดปน: มักเป็นสัญญาณของทางเดินอาหารส่วนปลาย เช่น ริดสีดวงทวาร แผลที่ทวารหนัก หรือติ่งเนื้อในลำไส้ใหญ่ส่วนล่าง
• อุจจาระสีซีดขาว: อาจบ่งบอกถึงปัญหาเกี่ยวกับตับหรือท่อน้ำดีที่ส่งน้ำดีมาช่วยย่อยอาหารไม่ได้

ขั้นตอนการเก็บตัวอย่างอุจจาระส่งตรวจที่บ้านต้องทำอย่างไรบ้าง?

หลายคนอาจจะเขินอายหรือไม่รู้ว่าต้องเตรียมตัวอย่างไรเมื่อหมอสั่งตรวจวิธีนี้ ขั้นตอนไม่มีอะไรซับซ้อนเลยครับ ทางโรงพยาบาลจะมีชุดเก็บตัวอย่างอุจจาระกลับบ้านให้ สิ่งที่เราต้องทำคือ:

• หลีกเลี่ยงอาหารบางประเภท เช่น เนื้อแดง วิตามินซี หรือยาบางชนิดสักสองถึงสามวันก่อนตรวจ ตามที่พยาบาลแนะนำ เพื่อป้องกันผลบวกลวง
• ใช้อุปกรณ์ที่แพทย์ให้มาเก็บตัวอย่างอุจจาระในปริมาณที่พอเหมาะ
• ระวังไม่ให้น้ำหรือปัสสาวะปนลงไปในตัวอย่างอุจจาระเด็ดขาด
• นำส่งห้องปฏิบัติการตามเวลาที่กำหนด

อ่านผลตรวจแล้วเจอความผิดปกติ แปลว่าเราเป็นโรคร้ายแรงแน่นอนไหม?

เมื่อผลตรวจออกมาเป็นบวก (Positive) หมายความว่าตรวจพบเลือดซ่อนในอุจจาระครับ แต่ขอให้สูดหายใจลึกๆ และอย่าเพิ่งตื่นตระหนกจนเกินไป เพราะผลบวกไม่ได้แปลว่าเป็นมะเร็งเสมอไปครับ มันอาจจะมาจากแผลในกระเพาะอาหาร ติ่งเนื้อธรรมดา หรือแม้แต่ริดสีดวงทวารหนักก็ได้ สิ่งที่หมอจะทำต่อไปคือการแนะนำให้ส่องกล้องตรวจลำไส้ใหญ่ (Colonoscopy) เพื่อหาต้นตอที่แท้จริงอย่างละเอียดอีกครั้ง ซึ่งการรู้เร็วและตัดติ่งเนื้อออกก่อนที่จะกลายพันธุ์ คือเกราะป้องกันมะเร็งที่ดีที่สุดครับ