แพ้อาหารทะเล: แยกให้ออกระหว่างอาการท้องเสีย อาหารเป็นพิษ และการแพ้จริง

เพิ่งกินกุ้งหรือปูไป ทำไมตัวแดงผื่นขึ้นและหายใจไม่ออก?

หลายคนมักสับสนระหว่างอาการอาหารเป็นพิษ ท้องเสีย หรืออาหารเป็นพิษทั่วไป กับอาการแพ้อาหารทะเลจริงๆ ที่อันตรายถึงชีวิต เวลาที่คนไข้เดินเข้ามาที่ห้องตรวจแล้วบอกว่ากินปูหรือกุ้งเข้าไป แล้วเกิดผื่นขึ้นตามตัว ตาบวม หายใจมีเสียงหวีด หรือแน่นหน้าอก อาดรีนาลีนในตัวหมอจะเริ่มทำงานทันที เพราะนี่คือภาวะภูมิแพ้เฉียบพลันที่รอช้าไม่ได้

ความจริงเรื่องแพ้อาหารทะเล: เกิดอะไรขึ้นในร่างกายเรา?

เวลาที่เรากินกุ้ง หอย ปู ปลา หรือปลาหมึกเข้าไป ระบบภูมิคุ้มกันในร่างกายของบางคนดันเข้าใจผิดคิดว่าโปรตีนในสัตว์เหล่านี้เป็นผู้บุกรุกอันตราย ร่างกายจึงผลิตสารภูมิต้านทานที่ชื่อว่า IgE ออกมาต่อสู้ ปล่อยสารฮีสตามีนและสารเคมีอื่นๆ ออกสู่กระแสเลือด ทำให้เกิดอาการแพ้ตามอวัยวะต่างๆ เช่น ผิวหนัง ทางเดินหายใจ และระบบทางเดินอาหาร

แยกให้ชัดเจน: แพ้อาหารทะเล กับ อาหารเป็นพิษ ต่างกันอย่างไร?

จุดสังเกตง่ายที่สุดระหว่างแพ้อาหารทะเลกับการกินของไม่สะอาดมีดังนี้:

• อาการแพ้อาหารทะเล: มักเกิดขึ้นเร็วมากภายในไม่กี่นาทีถึงสองชั่วโมงหลังจากสัมผัสหรือกินเข้าไป มีอาการคันยิบๆ ตามตัว ผื่นลมพิษ ตาบวม ปากบวม แน่นคอ หายใจลำบาก หรือคลื่นไส้อาเจียนทันที โดยที่ไม่จำเป็นต้องท้องเสียร่วมด้วย
• อาหารเป็นพิษหรืออาหาร มักจะแสดงอาการช้ากว่า คือผ่านไปหลายชั่วโมงหรือครึ่งวัน มักเริ่มจากปวดท้องบิด ถ่ายเหลวบ่อย หรืออาเจียนเป็นหลัก แต่ไม่มีอาการบวมที่ใบหน้าหรือหายใจไม่ออกเหมือนการแพ้ภูมิคุ้มกัน

กลุ่มเสี่ยงและสัตว์ทะเลตัวการที่ต้องระวังเป็นพิเศษ

สัตว์ทะเลที่กระตุ้นให้เกิดอาการแพ้ได้บ่อยที่สุดคือกลุ่มสัตว์เปลือกแข็ง ได้แก่ กุ้ง ปู กั้ง และล็อบสเตอร์ รองลงมาคือปลาหมึก หอยชนิดต่างๆ และปลาบางประเภท สิ่งที่น่ากลัวคือ อาการแพ้สามารถเกิดขึ้นได้แม้จะกินเข้าไปเพียงนิดเดียว หรือแม้แต่การสูดดมไอระเหยจากการต้มและทอดอาหารทะเลในบางคนที่มีอาการแพ้รุนแรงมาก

อาการแบบไหนที่เตือนว่าอันตราย และต้องรีบไปโรงพยาบาลทันที?

หากมีอาการเพียงแค่ผื่นขึ้นเล็กน้อยและไม่มีอาการอื่นร่วมด้วย อาจกินยาแก้แพ้แล้วสังเกตอาการ แต่ถ้ามีสัญญาณเตือนเหล่านี้เกิดขึ้นแม้แต่ข้อเดียว ต้องรีบพาไปห้องฉุกเฉินทันที:

• รู้สึกเหมือนมีก้อนจุกที่คอ กลืนน้ำลายลำบาก
• หายใจมีเสียงหวีด หายใจไม่อิ่ม หรือไอต่อเนื่อง
• ริมฝีปาก ลิ้น หรือใบหน้าบวมเป่งอย่างรวดเร็ว
• เวียนศีรษะ หน้ามืด คล้ายจะเป็นลม หรือความดันโลหิตตก

วิธีรักษาและการดูแลตัวเองเมื่อรู้ตัวว่าแพ้

การรักษาที่ดีที่สุดคือการหลีกเลี่ยงอาหารทะเลชนิดนั้นอย่างเด็ดขาด อ่านฉลากส่วนผสมของอาหารสำเร็จรูปทุกครั้งก่อนซื้อ หากเคยมีประวัติแพ้รุนแรง แพทย์มักจะจ่ายยาฉีดแอดรินาลีนพกพาติดตัวไว้ใช้ยามฉุกเฉิน ส่วนในกรณีที่แพ้ไม่รุนแรง การรับประทานยาแก้แพ้กลุ่ม antihistamine จะช่วยบรรเทาอาการคันและผื่นลมพิษได้ แต่ควรอยู่ภายใต้คำแนะนำของแพทย์หรือเภสัชกรทุกครั้ง