แพ้อาหารทะเล กินกุ้งหอยปูปลานิดเดียวทำไมถึงคันและแน่นหน้าอก

หลายคนคงเคยมีประสบการณ์นั่งกินมื้ออร่อยกับเพื่อนฝูง ไม่ว่าจะเป็นกุ้งเผาตัวโต ปูม้านึ่งสดๆ หรือหอยแครงลวก แต่พอกินไปได้ไม่นาน กลับเริ่มรู้สึกคันยิบๆ ที่ริมฝีปาก ลามมาที่คอ หายใจไม่ออก หรือบางคนมีผื่นลมพิษขึ้นตามตัวจนต้องหามส่งโรงพยาบาลอลหม่าน อาการเหล่านี้ไม่ใช่แค่เรื่องท้องเสียธรรมดา แต่คือภาวะแพ้อาหารทะเลที่พวกเราควรทำความเข้าใจให้ถ่องแท้ เพราะบางครั้งมันอาจรุนแรงถึงขั้นอันตรายถึงชีวิตได้เลยทีเดียว

ทำไมร่างกายถึงประท้วง เมื่อเรากินอาหารทะเลเข้าไป?

เวลาที่เราพูดถึงอาการแพ้ เรื่องนี้เกิดขึ้นจากระบบภูมิคุ้มกันในร่างกายของเราเองครับ โดยปกติแล้วภูมิคุ้มกันมีหน้าที่คอยปกป้องร่างกายจากเชื้อโรคและสิ่งแปลกปลอม แต่สำหรับคนที่มีอาการแพ้อาหารทะเล ร่างกายกลับเข้าใจผิดว่าโปรตีนบางชนิดในสัตว์ทะเล เช่น สารโทรโปไมโอซิน (Tropomyosin) เป็นอันตรายร้ายแรง ภูมิคุ้มกันจึงสร้างสารภูมิต้านทานที่ชื่อว่า IgE ขึ้นมาต่อ เมื่อเรากินอาหารทะเลเข้าไปอีกครั้ง สารเหล่านี้จะกระตุ้นให้ร่างกายหลั่งสารฮีสตามีน (Histamine) ออกมาจำนวนมาก ส่งผลให้เกิดอาการแพ้ตามอวัยวะต่างๆ ทันที

สารพัดอาการเตือนภัย แบบไหนแค่คัน หรือแบบไหนอันตรายถึงชีวิต?

อาการแพ้ของแต่ละคนไม่เหมือนกันครับ บางคนแสดงอาการน้อย แต่บางคนก็รุนแรงมาก โดยเราสามารถสังเกตอาการเบื้องต้นได้ดังนี้ครับ

• อาการทางผิวหนัง: เริ่มจากผื่นแดง ลมพิษขึ้นตามตัว รู้สึกคันยิบๆ ตามผิวหนัง ริมฝีปาก ตา หรือใบหน้าบวมเป่ง
• อาการทางระบบทางเดินอาหาร: คลื่นไส้ อาเจียน ปวดท้องอย่างรุนแรง หรือท้องเสียหลังจากกินเข้าไปไม่นาน
• อาการทางระบบทางเดินหายใจ: แน่นจมูก น้ำ มูกไหล หายใจมีเสียงหวีด หายใจไม่อิ่ม หรือรู้สึกเหมือนมีก้อนจุกอยู่ที่คอ
• อาการรุนแรงขั้นวิกฤต (Anaphylaxis): ความดันโลหิตตก หน้ามืด วิงเวียนศีรษะ ชีพจรเต้นเร็วและเบา หมดสติ ซึ่งหากปล่อยไว้ไม่รักษาอาจเป็นอันตรายถึงชีวิตได้

ความเข้าใจผิดบ่อยๆ ระหว่างอาการแพ้ กับอาการอาหารเป็นพิษ

คนไข้หลายคนชอบสับสนระหว่างการแพ้อาหารทะเลกับอาการอาหารเป็นพิษครับ ความจริงคือ อาการแพ้จะเกิดขึ้นเร็วมาก บางทีแค่แตะโดนหรือเคี้ยวคำแรกก็เริ่มมีอาการคันหรือแน่นคอแล้ว โดยจะมีระบบอื่นๆ เช่น ผื่นขึ้นร่วมด้วยเสมอ ในขณะที่อาการอาหารเป็นพิษมักเกิดจากการกินอาหารที่ไม่สะอาด มีเชื้อแบคทีเรียหรือสารพิษปนเปื้อน อาการหลักๆ จะเน้นไปที่ท้องเสีย อาเจียน ปวดท้องบิดเป็นหลัก และมักจะแสดงอาการหลังกินไปแล้วหลายชั่วโมงครับ

วิธีรับมือเบื้องต้นและการรักษา เมื่อเผลอกินอาหารทะเลเข้าไปแล้วแพ้

ถ้าเป็นอาการแพ้แบบไม่รุนแรง เช่น มีผื่นลมพิษขึ้นนิดหน่อย การกินยาแก้แพ้กลุ่มต้านฮีสตามีน (Antihistamine) สามารถช่วยบรรเทาอาการคันและลดผื่นลงได้ แต่ถ้าหากเริ่มมีอาการแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก หน้ามืด เวียนหัว ห้ามรอดูอาการที่บ้านเด็ดขาดครับ ต้องรีบไปโรงพยาบาลให้เร็วที่สุดเพื่อให้แพทย์ฉีดยาอะดรีนาลีน (Epinephrine) และดูแลระบบทางเดินหายใจอย่างทันท่วงที

วิธีใช้ชีวิตให้ปลอดภัย สำหรับคนที่มีภาวะแพ้อาหารทะเล

เมื่อรู้ตัวแล้วว่าแพ้ สิ่งที่ดีที่สุดคือการหลีกเลี่ยงครับ แต่ในความเป็นจริง อาหารทะเลอาจแฝงอยู่ในน้ำซอส น้ำยำ หรือน้ำกระทะร้อนโดยที่เราไม่รู้ตัว ดังนั้นจึงควรปฏิบัติ ดังนี้

• อ่านฉลากอาหารให้ละเอียด: ทุกครั้งที่ซื้ออาหารสำเร็จรูป ควรอ่านส่วนผสมและข้อความเตือนเรื่องสารก่อภูมิแพ้ให้ถี่ถ้วน
• ระวังการปนเปื้อนข้าม (Cross-contamination): ในร้านอาหารหรือการทำอาหารที่ใช้น้ำมันหรือกระทะร่วมกัน อาหารที่ไม่ใช่ทะเลอาจปนเปื้อนโปรตีนจากสัตว์ทะเลได้
• พกยาฉุกเฉินติดตัว: สำหรับคนที่มีประวัติแพ้รุนแรง แพทย์มักจะจ่ายยาฉีดอะดรีนาลีนแบบพกพา (EpiPen) ไว้ให้ใช้ยามฉุกเฉิน