ภาวะเยื่อหุ้มสมองอักเสบ: โรคร้ายใกล้ตัวที่มาไวและอันตรายกว่าที่คิด

เรื่องน่ากลัวใกล้ตัวที่หลายคนมักเข้าใจผิดว่าเป็นแค่ไข้หวัดใหญ่

เวลาที่มีไข้สูง ปวดหัวรุนแรง อาเจียน หลายคนมักจะนอนพักกินยาแล้วคิดว่าเดี๋ยวก็หายเอง แต่มีโรคอยู่โรคหนึ่งที่มีอาการเริ่มต้นคล้ายไข้หวัดธรรมดามากๆ จนทำให้ชะล่าใจ แต่ความจริงแล้วมันอันตรายถึงชีวิตและลุกลามได้อย่างรวดเร็วภายในไม่กี่ชั่วโมง โรคที่ว่านั้นคือ ภาวะเยื่อหุ้มสมองอักเสบ ซึ่งหมออยากชวนทุกคนมาทำความรู้จักและสังเกตอาการกันให้ดี เพราะถ้ารู้เร็วและรักษาทัน ก็รอดชีวิตและลดโอกาสเกิดความพิการลงได้มาก

จริงๆ แล้ว ภาวะเยื่อหุ้มสมองอักเสบ คืออะไรและเกิดขึ้นได้อย่างไร?

เพื่อให้เห็นภาพง่ายๆ สมองของเราเปรียบเสมือนคอมพิวเตอร์ส่วนกลางที่สำคัญที่สุด ซึ่งมีเยื่อหุ้มหลายชั้นทำหน้าที่ห่อหุ้มและปกป้องสมองกับไขสันหลังไว้ เมื่อไหร่ก็ตามที่มีเชื้อโรคเล็ดลอดเข้ามาในชั้นเยื่อหุ้มนี้ ไม่ว่าจะเป็นเชื้อไวรัสหรือเชื้อแบคทีเรีย ร่างกายจะเกิดการอักเสบขึ้นทันที

การอักเสบนี้ทำให้เยื่อหุ้มสมองบวมและไปกดทับเนื้อสมอง ส่งผลให้ความดันในกะโหลกศีรษะสูงขึ้น ซึ่งนี่แหละคือสาเหตุที่ทำให้ผู้ป่วยมีอาการปวดหัวอย่างรุนแรงและเกิดความผิดปกติตามมา

แยกให้ออกระหว่างเชื้อไวรัสกับเชื้อแบคทีเรีย ตัวไหนอันตรายกว่ากัน?

สาเหตุหลักๆ ของโรคนี้มาจาก 2 ตัวการใหญ่ ดังนี้

• เกิดจากเชื้อไวรัส: เป็นชนิดที่พบได้บ่อยกว่าและอาการมักจะไม่รุนแรงเท่าไหร่ ส่วนใหญ่ผู้ป่วยสามารถหายเองได้หากพักผ่อนเพียงพอและรักษาตามอาการ เหมือนเวลาเป็นไข้หวัดใหญ่ทั่วไป
• เกิดจากเชื้อแบคทีเรีย: อันนี้คือตัวจริงที่น่ากลัวและเป็นกรณีฉุกเฉินทางการแพทย์ เชื้อแบคทีเรียบางตัวมีความรุนแรงสูงมาก สามารถทำให้ผู้ป่วยชัก หมดสติ หรือเสียชีวิตได้ภายใน 24 ถึง 48 ชั่วโมงหลังจากเริ่มมีอาการ

สัญญาณเตือนภัยแบบไหนที่ฟ้องว่านี่ไม่ใช่ไข้หวัดธรรมดา?

อาการของ ภาวะเยื่อหุ้มสมองอักเสบ มักจะมาเร็วและรุนแรง โดยอาการคลาสสิกที่หมอย้ำให้คนไข้สังเกตเสมอมีดังนี้

• มีไข้สูงเฉียบพลันแบบไม่มีสาเหตุชัดเจน
• ปวดหัวรุนแรงมาก ชนิดที่ไม่เคยเป็นมาก่อนและกินยาแก้ปวดก็เอาไม่อยู่
• คอแข็ง ก้มคอคางชิดอกไม่ได้ (นี่คือจุดสังเกตสำคัญที่แพทย์ใช้ตรวจเบื้องต้น)
• คลื่นไส้ อาเจียนพุ่งอย่างไร้สาเหตุ
• ซึมลง สับสน พูดจาไม่รู้เรื่อง หรือแพ้แสงสว่างจ้า

ใครบ้างคือกลุ่มเสี่ยงที่ต้องระวังเป็นพิเศษ?

โรคนี้เกิดขึ้นได้กับทุกเพศทุกวัย แต่กลุ่มที่ภูมิต้านทานยังทำงานได้ไม่เต็มที่หรือกำลังบกพร่องต้องระวังเป็นพิเศษ เช่น เด็กเล็ก ผู้สูงอายุ รวมถึงผู้ที่มีโรคประจำตัวเรื้อรัง หรือคนที่อยู่ในสถานที่แออัดซึ่งเชื้อโรคติดต่อกันได้ง่ายผ่านละอองฝอยจากการไอหรือจาม

อาการแบบไหนที่ต้องรีบพาไปโรงพยาบาลทันที?

ถ้าคนในครอบครัวมีไข้สูงร่วมกับอาการปวดหัวรุนแรงและมีอาการคอแข็งร่วมด้วย ห้ามรอให้ถึงวันรุ่งขึ้นเด็ดขาด ต้องรีบพาไปห้องฉุกเฉินของโรงพยาบาลทันที เพราะแพทย์จะต้องทำการเจาะน้ำไขสันหลังเพื่อนำไปตรวจหาเชื้อว่าเป็นไวรัสหรือแบคทีเรีย หากเป็นชนิดแบคทีเรีย แพทย์จะได้ให้ยาปฏิชีวนะทางเส้นเลือดดำอย่างเร่งด่วนเพื่อยับยั้งเชื้อก่อนที่จะสายเกินแก้