ใช้ยาแก้ปวดและยาต้านอักเสบกลุ่มไม่ใช่สเตียรอยด์ในผู้สูงวัยอย่างไรให้ปลอดภัย

ทำความรู้จักยาแก้ปวดและยาต้านอักเสบที่ผู้สูงวัยพบบ่อย

เวลาลูกหลานพาคุณพ่อคุณแม่มาหาหมอด้วยอาการปวดเข่า ปวดหลัง หรือปวดข้อ สิ่งแรกๆ ที่หลายบ้านทำคือการไปหยิบยาแก้ปวดที่ติดตู้ไว้มารับประทานเอง ซึ่งยาที่มักได้รับความนิยมคือกลุ่มยาต้านการอักเสบชนิดไม่ใช่สเตียรอยด์ หรือที่เรียกสั้นๆ ว่ายากลุ่ม NSAIDs เช่น ไอบูโพรเฟน ไดโคลฟีแนก หรือนาโปรเซน ยาเหล่านี้เก่งมากในเรื่องการลดปวดและลดอาการอักเสบ แต่สำหรับผู้สูงวัย ยาพวกนี้เปรียบเสมือนดาบสองคมที่ต้องใช้อย่างระมัดระวังที่สุด

ทำไมผู้สูงวัยถึงต้องระวังยาแก้ปวดกลุ่มนี้มากกว่าคนหนุ่มสาว

ร่างกายของผู้สูงวัยมีการเปลี่ยนแปลงไปตามธรรมชาติ โดยเฉพาะการทำงานของไตและกระเพาะอาหารที่อาจจะไม่แข็งแรงเหมือนตอนวัยรุ่น ยาในกลุ่ม NSAIDs มีกลไกการออกฤทธิ์ที่ไปยับยั้งเอนไซม์ชนิดหนึ่งซึ่งมีหน้าที่ปกป้องเยื่อบุกระเพาะอาหารและช่วยรักษาการไหลเวียนเลือดไปเลี้ยงไต เมื่อผู้สูงอายุรับประทานยาเหล่านี้ต่อเนื่อง ผลข้างเคียงที่พบบ่อยจึงไม่ใช่แค่เรื่องปวดท้อง แต่ยังรวมไปถึงความเสี่ยงต่อภาวะเลือดออกในกระเพาะอาหารโดยไม่มีอาการเตือน หรืออาการไตวายเฉียบพลันที่เกิดขึ้นได้รวดเร็ว

กฎเหล็กการกินยาแก้ปวดให้ปลอดภัยที่สุด

หากจำเป็นต้องใช้ยา การรับประทานอย่างถูกต้องคือวิธีป้องกันที่ดีที่สุด

• กินหลังอาหารทันทีและดื่มน้ำตามมากๆ เพื่อลดการระคายเคืองกระเพาะอาหาร
• ใช้ยาในปริมาณต่ำที่สุดที่เห็นผล และใช้ในระยะเวลาที่สั้นที่สุดเท่าที่จะทำได้
• ห้ามรับประทานยาซ้ำซ้อนกันหลายชนิดในกลุ่มเดียวกันโดยไม่ปรึกษาแพทย์ เพราะจะยิ่งเพิ่มความเสี่ยงต่อผลข้างเคียง
• ถ้ามีประวัติโรคกระเพาะอาหาร หรือโรคหัวใจ ต้องแจ้งแพทย์ทุกครั้งก่อนเริ่มยา

สัญญาณเตือนที่ต้องรีบหยุดยาแล้วพบแพทย์ทันที

หลายครั้งที่ผู้สูงวัยรับประทานยาไปแล้วเกิดผลข้างเคียง แต่ท่านอาจจะไม่ได้แจ้งให้ลูกหลานทราบเพราะคิดว่าทนได้ หมอแนะนำให้สังเกตอาการผิดปกติเหล่านี้อย่างใกล้ชิด

• ถ่ายอุจจาระเป็นสีดำ หรือถ่ายเป็นเลือด ซึ่งเป็นสัญญาณของเลือดออกในทางเดินอาหาร
• อาการบวมที่บริเวณเท้าหรือข้อเท้า ซึ่งอาจแสดงถึงการทำงานของไตที่ลดลงหรือภาวะบวมน้ำ
• ปวดท้องรุนแรง จุกเสียด หรือแสบท้องหลังรับประทานยา
• อาการปัสสาวะน้อยลงผิดปกติ หรือรู้สึกเหนื่อยหอบง่ายขึ้นโดยไม่มีสาเหตุ

ทางเลือกอื่นนอกเหนือจากการใช้ยาแก้ปวด

การรักษาความปวดไม่ได้จบลงที่ยาเสมอไป หมอแนะนำให้ปรับพฤติกรรมควบคู่กันไปเพื่อลดการพึ่งพายา เช่น การทำกายภาพบำบัดเพื่อเพิ่มความแข็งแรงของกล้ามเนื้อรอบข้อ การปรับสภาพแวดล้อมในบ้านให้ลดการก้มเงยหรือยกของหนัก หรือการเลือกใช้ยาทาเฉพาะที่แทนการกินยาในกรณีที่มีอาการปวดเฉพาะจุด ซึ่งวิธีเหล่านี้จะช่วยถนอมอวัยวะภายในและทำให้ผู้สูงวัยใช้ชีวิตได้อย่างมีความสุขและยั่งยืนกว่าการฝากชีวิตไว้กับยาเพียงอย่างเดียว