เข้าใจเรื่องวัคซีนพื้นฐานและวัคซีนเสริม เกราะป้องกันตัวจริงที่คุ้มค่า

หลายคนมักนึกถึงวัคซีนเฉพาะตอนพาเด็กๆ ไปฉีดตามนัด หรือตอนที่มีข่าวโรคระบาดใหญ่เกิดขึ้น แต่ความจริงแล้ว เรื่องของการป้องกันด้วยวัคซีนพื้นฐานและวัคซีนเสริมที่เกี่ยวข้อง เป็นเรื่องใกล้ตัวที่พวกเราทุกคนไม่ควรมองข้าม ไม่ว่าคุณจะอายุเท่าไหร่ก็ตาม เพราะร่างกายของเราในแต่ละช่วงวัยมีความเสี่ยงต่อโรคที่แตกต่างกันออกไป

การฉีดวัคซีนไม่ได้เป็นแค่การสร้างภูมิคุ้มกันให้ตัวเองเท่านั้น แต่ยังเป็นการช่วยสร้างภูมิคุ้มกันหมู่ให้กับคนรอบข้างที่เราห่วงใย ไม่ว่าจะเป็นคุณพ่อคุณแม่สูงวัย หรือลูกหลานตัวเล็กๆ ในบ้าน มาดูกันดีกว่าว่าวัคซีนตัวไหนที่จำเป็น และเราควรเลือกเสริมตัวไหนเพิ่มบ้างเพื่อให้ชีวิตปลอดภัยจากโรคร้ายมากยิ่งขึ้น

วัคซีนพื้นฐาน: เกราะคุ้มกันด่านแรกที่ทุกคนต้องมี

เวลาที่เราพูดถึงวัคซีนพื้นฐาน หลายคนอาจนึกถึงสมุดสีชมพูตอนเด็กๆ ซึ่งก็คือวัคซีนตามแผนสร้างเสริมภูมิคุ้มกันโรคของกระทรวงสาธารณสุข ที่เด็กไทยทุกคนควรได้รับตามช่วงอายุ ตั้งแต่แรกเกิดจนถึงวัยเรียน

วัคซีนกลุ่มนี้ออกแบบมาเพื่อป้องกันโรคติดต่ออันตรายที่เคยคร่าชีวิตคนมานักต่อนัก เช่น วัคซีนบีซีจีป้องกันวัณโรค วัคซีนคอตีบ ไอกรน บาดทะยัก วัคซีนโปลิโอ วัคซีนตับอักเสบบี และวัคซีนหัด คางทูม หัดเยอรมัน วัคซีนเหล่านี้ผ่านการพิสูจน์มาแล้วหลายสิบปีว่ามีความปลอดภัยสูง และจำเป็นต้องได้รับตามกำหนดเพื่อสร้างพื้นฐานภูมิคุ้มกันที่แข็งแรง

วัคซีนเสริม: ตัวช่วยเติมเต็มภูมิคุ้มกันตามไลฟ์สไตล์และความเสี่ยง

นอกจากวัคซีนพื้นฐานแล้ว ในปัจจุบันยังมีวัคซีนเสริมที่พัฒนาขึ้นมาเพื่อรับมือกับโรคใหม่ๆ หรือโรคที่อาจมีความรุนแรงเมื่อเราเติบโตขึ้น การฉีดวัคซีนเสริมไม่ได้แปลว่าเป็นเรื่องฟุ่มเฟือย แต่เป็นการลงทุนกับสุขภาพเพื่อป้องกันโรคที่อาจทำให้เราต้องนอนโรงพยาบาลหรือมีภาวะแทรกซ้อนระยะยาว

ตัวอย่างวัคซีนเสริมที่แพทย์มักแนะนำ ได้แก่ วัคซีนไข้หวัดใหญ่ที่ควรฉีดทุกปี วัคซีนป้องกันโรคมะเร็งปากมดลูกหรือเอชพีวีที่ไม่ได้จำกัดแค่ผู้หญิงวัยรุ่น วัคซีนป้องกันงูสวัดสำหรับผู้ใหญ่อายุห้าสิบปีขึ้นไป หรือวัคซีนป้องกันปอดอักเสบในผู้สูงอายุและคนที่มีโรคประจำตัว การเลือกวัคซีนเสริมจึงขึ้นอยู่กับช่วงอายุ อาชีพ และโรคประจำตัวของแต่ละคนเป็นหลัก

เช็กความพร้อมก่อนฉีด ใครควรระวังอะไรบ้าง?

ก่อนที่เราจะตัดสินใจเดินเข้าห้องฉีดวัคซีน การพูดคุยประวัติสุขภาพกับแพทย์หรือพยาบาลเป็นขั้นตอนที่ละเลยไม่ได้เลย โดยเฉพาะคนที่มีประวัติแพ้ยา แพ้ส่วนประกอบของวัคซีนอย่างไข่ไก่ หรือมีไข้สูงในวันที่จะมารับบริการ

สำหรับคุณแม่ที่กำลังตั้งครรภ์ หรือผู้ที่มีโรคประจำตัวเรื้อรัง เช่น โรคภูมิคุ้มกันบกพร่อง การเลือกชนิดของวัคซีนจะต้องระมัดระวังเป็นพิเศษ โดยเฉพาะวัคซีนชนิดเชื้อเป็นอ่อนฤทธิ์ที่ไม่ควรฉีดในคนกลุ่มนี้ การปรึกษาแพทย์ล่วงหน้าจึงช่วยให้เราได้รับวัคซีนที่ถูกต้อง ปลอดภัย และได้ประโยชน์สูงสุด

ดูแลตัวเองอย่างไรหลังฉีดวัคซีน

หลังจากรับวัคซีนเรียบร้อยแล้ว อาการข้างเคียงเล็กๆ น้อยๆ เช่น ปวด บวม แดงตรงบริเวณที่ฉีด มีไข้ต่ำๆ หรือรู้สึกเพลีย ถือเป็นเรื่องปกติที่เกิดขึ้นได้ เพราะร่างกายกำลังตอบสนองและสร้างภูมิคุ้มกันขึ้นมา

วิธีดูแลตัวเองง่ายๆ คือการพักผ่อนให้เพียงพอ ดื่มน้ำสะอาดมากๆ และหากมีอาการปวดตึงกล้ามเนื้อ สามารถประคบเย็นได้ในช่วงวันแรกเพื่อลดอาการบวม ส่วนเรื่องไข้หรืออาการปวด สามารถทานยาพาราเซตามอลตามขนาดที่เหมาะสมได้ แต่หากมีอาการผิดปกติรุนแรง เช่น หายใจไม่ออก แน่นหน้าอก หรือผื่นขึ้นทั่วตัว ควรรีบกลับมาพบแพทย์ทันที