เจาะลึกเรื่องวัคซีนพื้นฐานและวัคซีนเสริม เกราะคุ้มกันโรคที่ทุกคนควรเข้าใจ

เวลาที่เดินเข้ามาตรวจที่คลินิก คำถามยอดฮิตที่หมอมักจะได้ยินอยู่บ่อยๆ คือ ลูกหรือตัวเราเองจำเป็นต้องฉีดวัคซีนอะไรบ้าง ทำไมวัคซีนถึงมีทั้งแบบที่รัฐบาลจัดให้ฟรีและแบบที่ต้องจ่ายเงินเพิ่มเอง หลายคนสับสนว่าวัคซีนเสริมนั้นจำเป็นจริงๆ หรือเปล่า หรือแค่ฉีดตัวพื้นฐานก็เพียงพอแล้ว วันนี้หมอเลยอยากชวนมาคุยเรื่อง การป้องกันด้วยวัคซีนพื้นฐานและวัคซีนเสริมที่เกี่ยวข้อง แบบเข้าใจง่าย เหมือนนั่งคุยกันสบายๆ ในห้องตรวจครับ

วัคซีนพื้นฐานคืออะไร ทำไมถึงขาดไม่ได้

ถ้าเปรียบภูมิคุ้มกันในร่างกายเป็นกำแพงเมือง การป้องกันด้วยวัคซีนพื้นฐานและ วัคซีนบังคับตาม ที่เกี่ยวข้อง ก็คืออิฐก้อนแรกที่แข็งแรงและขาดไม่ได้เลยครับ วัคซีนกลุ่มนี้กระทรวงสาธารณสุขกำหนดให้เด็กไทยทุกคนต้องได้รับ เพื่อป้องกันโรคติดต่อร้ายแรงที่เคยคร่าชีวิตคนมาแล้วนับไม่ถ้วนในอดีต เช่น วัคซีนคอตีบ ไอกรน บาดยักษ์ โปลิโอ หัด หรือวัคซีนวัณโรค

ข้อดีของวัคซีนพื้นฐานคือความครอบคลุมและความจำเป็นสูงสุด หากเราปล่อยให้เด็กๆ หรือแม้แต่ตัวเราเองพลาดวัคซีนกลุ่มนี้ โรคที่เกือบจะหมดไปจากประเทศไทยแล้วก็อาจจะกลับมาแพร่ระบาดได้อีกครั้ง เปรียบเสมือนการสร้างภูมิคุ้มกันหมู่ให้สังคมรอบตัวเราปลอดภัยไปด้วยกัน

วัคซีนเสริมจำเป็นแค่ไหน ทำไมถึงต้องจ่ายเงินเพิ่ม

หลายคนมักสงสัยว่า ในเมื่อมีวัคซีนพื้นฐานอยู่แล้ว ทำไมยังต้องมีวัคซีนเสริมอีก หมอขออธิบายแบบนี้ครับว่า วัคซีนเสริมก็เหมือนระบบความปลอดภัยขั้นสูงในรถยนต์ ที่อาจจะไม่ได้มีมาให้ทุกรุ่น แต่ถ้ามีไว้ก็จะช่วยลดความเสี่ยงจากโรคร้ายแรงอื่นๆ ที่อยู่นอกเหนือจากโปรแกรมพื้นฐานได้ดีขึ้น

ตัวอย่างวัคซีนเสริมที่เราได้ยินกันบ่อย เช่น วัคซีนป้องกันโรคไข้หวัดใหญ่สายพันธุ์ใหม่ วัคซีนป้องกันโรต้าไวรัสที่ทำให้ท้องเสียรุนแรงในเด็กเล็ก หรือวัคซีน HPV ที่ช่วยป้องกันมะเร็งปากมดลูก การเลือกฉีดวัคซีนเสริมเหล่านี้จะพิจารณาจากไลฟ์สไตล์ ความเสี่ยงในการใช้ชีวิต และงบประมาณของแต่ละคนเป็นหลัก ไม่มีผิดไม่มีถูกครับ

เลือกฉีดอย่างไรให้คุ้มค่าและปลอดภัยที่สุด

หลักการง่ายๆ ที่หมอแนะนำคนไข้เสมอคือ เริ่มต้นจากการเช็คประวัติการรับวัคซีนเดิมของเราหรือลูกหลานให้ครบถ้วนก่อน ว่าได้รับวัคซีนพื้นฐานตามช่วงวัยครบถ้วนดีแล้วหรือยัง จากนั้นค่อยมาพูดคุยปรึกษากับแพทย์เพื่อประเมินความเสี่ยงเพิ่มเติม

ตัวอย่างเช่น หากคุณต้องทำงานในออฟฟิศที่มีคนพลุกพล่าน การฉีดวัคซีนไข้หวัดใหญ่ทุกปีก็เป็นวัคซีนเสริมที่คุ้มค่ามาก หรือหากกำลังวางแผนจะมีครอบครัว การตรวจภูมิคุ้มกันและฉีดวัคซีนป้องกันโรคคางทูม หัดเยอรมัน หรืออีสุกอีใสไว้ก่อนตั้งครรภ์ ก็ช่วยป้องกันอันตรายร้ายแรงต่อทารกในครรภ์ได้มหาศาล

สร้างภูมิคุ้มกันที่ดีเริ่มต้นได้ตั้งแต่วันนี้

การดูแลสุขภาพไม่ใช่แค่การกินอาหารที่มีประโยชน์หรือการออกกำลังกายเท่านั้น แต่การวางแผนป้องกันโรคด้วยการฉีดวัคซีน คือการลงทุนที่คุ้มค่าที่สุดเพราะช่วยลดความเสี่ยงในการนอนโรงพยาบาลและลดความรุนแรงของโรคได้อย่างชัดเจน หากใครยังไม่แน่ใจว่าตอนนี้ตัวเองควรได้รับวัคซีนตัวไหนเพิ่มบ้าง แวะมาพูดคุยปรึกษากับหมอที่คลินิกได้เสมอครับ