การฉีดวัคซีนพื้นฐานและวัคซีนเสริมเพื่อป้องกันไวรัส: เกราะป้องกันที่ควรมี

ทำไมร่างกายเราถึงต้องมีภูมิคุ้มกันจากวัคซีน

หลายครั้งที่คนไข้ถามหมอว่า ทำไมโตแล้วยังต้องฉีดวัคซีนอีก หรือทำไมต้องฉีดวัคซีนที่ไม่ใช่ตัวพื้นฐานด้วย คำตอบสั้นๆ คือไวรัสรอบตัวเรามีการปรับตัวอยู่ตลอดเวลา การฉีดวัคซีนพื้นฐานและวัคซีนเสริมเพื่อป้องกันไวรัส ไม่ใช่แค่เรื่องของเด็ก แต่เป็นกลไกการสร้างเกราะป้องกันให้ระบบภูมิคุ้มกันของร่างกายจดจำและพร้อมรับมือกับเชื้อโรคที่อาจจู่โจมเราได้ทุกเมื่อ

วัคซีนพื้นฐานที่เราทุกคนได้รับมาตั้งแต่เด็ก

วัคซีนพื้นฐานคือชุดความรู้ทางภูมิคุ้มกันที่กระทรวงสาธารณสุขกำหนดให้เป็นมาตรฐาน เช่น วัคซีนป้องกันวัณโรค คอตีบ บาดทะยัก ไอกรน หรือไวรัสตับอักเสบบี วัคซีนกลุ่มนี้สำคัญมากเพราะช่วยป้องกันโรคที่รุนแรงและอาจก่อให้เกิดภาวะแทรกซ้อนที่อันตรายถึงชีวิตได้ การที่คนไทยได้รับวัคซีนเหล่านี้อย่างต่อเนื่อง ทำให้เราลดอัตราการเจ็บป่วยจากโรคติดต่อที่ป้องกันได้ลงไปมาก

วัคซีนเสริมจำเป็นแค่ไหนในชีวิตประจำวัน

วัคซีนเสริมคือตัวช่วยเพิ่มเติมที่ไม่ได้อยู่ในชุดมาตรฐาน แต่มีความสำคัญในการช่วยลดความเสี่ยงจากโรคที่พบได้บ่อยในปัจจุบัน เช่น วัคซีนไข้หวัดใหญ่ที่แนะนำให้ฉีดทุกปี วัคซีนป้องกันไวรัสโรต้า หรือวัคซีนป้องกันไวรัสเอชพีวี การตัดสินใจเลือกฉีดวัคซีนเสริมขึ้นอยู่กับไลฟ์สไตล์ ความเสี่ยงในการใช้ชีวิต และช่วงอายุของเรา ซึ่งหมอแนะนำให้ประเมินร่วมกันเพื่อผลลัพธ์ที่ดีที่สุด

ช่วง 24-48 ชั่วโมงแรกหลังฉีดวัคซีน: สังเกตอาการอย่างไร

หลังจากฉีดวัคซีนเข้าไปแล้ว ร่างกายกำลังทำความรู้จักกับเชื้อจำลองที่ได้รับมา จึงเป็นเรื่องปกติที่จะเกิดปฏิกิริยาตอบสนอง เช่น มีไข้ต่ำๆ ปวดบวมแดงบริเวณที่ฉีด หรือรู้สึกเพลีย อาการเหล่านี้มักเกิดขึ้นในช่วง 24-48 ชั่วโมงแรก และจะค่อยๆ ดีขึ้นเอง ขอให้พักผ่อนให้เพียงพอและสังเกตอาการใกล้ชิดในช่วงนี้

วิธีประคบเย็น-ประคบร้อน ลดอาการปวดตึงอย่างถูกวิธี

หากบริเวณที่ฉีดมีอาการปวดหรือตึง หมอแนะนำให้ใช้การประคบเย็นในช่วง 24 ชั่วโมงแรกเพื่อลดการบวมและลดการอักเสบ หลังจากนั้นหากยังมีอาการตึงหรือปวดอยู่บ้าง สามารถใช้การประคบอุ่นเบาๆ เพื่อช่วยให้เลือดไหลเวียนดีขึ้นและลดความตึงของกล้ามเนื้อได้ ไม่ควรนวดหรือกดแรงๆ บริเวณที่ฉีด เพราะอาจทำให้ระคายเคืองมากกว่าเดิม

กินยาแก้ปวดพาราเซตามอลอย่างไรให้ปลอดภัย

ถ้ามีไข้หรือรู้สึกปวดมากจนรบกวนการใช้ชีวิต ยาพาราเซตามอลเป็นตัวเลือกที่ปลอดภัยที่สุดในการบรรเทาอาการ ควรทานตามน้ำหนักตัวหรือตามคำแนะนำบนฉลากยาอย่างเคร่งครัด โดยเว้นระยะห่างทุก 4-6 ชั่วโมง ไม่ควรทานเกินวันละ 4 กรัม เพราะอาจส่งผลต่อตับได้ หากไข้ไม่ลดหลังจากทานยาครบโดสแล้ว ควรปรึกษาแพทย์

อาการแบบไหนหลังฉีดวัคซีน ที่ต้องรีบไปพบแพทย์ทันที

แม้ผลข้างเคียงส่วนใหญ่จะเป็นเรื่องปกติที่หายเองได้ แต่มีบางสัญญาณเตือนที่มองข้ามไม่ได้ เช่น

• มีผื่นคันขึ้นตามตัวอย่างรวดเร็ว หรือหน้าบวม ปากบวม
• หายใจหอบเหนื่อย หรือหายใจมีเสียงวี๊ด
• ใจสั่นผิดปกติหรือหน้ามืดเป็นลม
• ไข้สูงมากและทานยาลดไข้แล้วอาการไม่ดีขึ้น