เคยสังเกตตัวเองไหมว่า ในช่วงหลังมานี้ทำไมต้องลุกขึ้นมาเข้าห้องน้ำตอนกลางดึกบ่อยขึ้น จากที่เคยนอนหลับยาวรวดเดียวถึงเช้า ก็ต้องตื่นขึ้นมากลางดึกคืนละสองสามรอบ หรือเวลาเข้าห้องน้ำปัสสาวะแต่ละครั้งก็รู้สึกว่าต้องยืนรอนานกว่าจะไหล แถมสายปัสสาวะยังไหลช้า อ่อนแรง และไม่พุ่งเหมือนแต่ก่อน อาการเหล่านี้ไม่ใช่เรื่องปกติของความร่วงโรยที่ต้องปล่อยเลยตามเลย แต่มันคือสัญญาณเตือนที่กำลังบ่งบอกว่าคุณอาจกำลังเผชิญกับ ภาวะต่อมลูกหมากโต
ผู้ชายหลายคนเมื่อเริ่มมีอาการเหล่านี้มักจะเลือกที่จะเงียบและเก็บความกังวลไว้คนเดียว เพราะคิดว่าเป็นเรื่องน่าอายหรือเป็นเรื่องธรรมชาติของคนแก่ แต่ในความเป็นจริงแล้ว ภาวะต่อมลูกหมากโตเป็นเรื่องที่พบได้บ่อยมากในผู้ชายเมื่อก้าวเข้าสู่วัยทอง และมีแนวทางการดูแลรักษาที่ช่วยคืนคุณภาพชีวิตที่ดีให้กลับมาได้ โดยไม่ต้องทนทุกข์ทรมานกับการเข้าห้องน้ำอีกต่อไป
ทำความรู้จักกับต่อมลูกหมาก: อวัยวะขนาดเท่าผลมะนาวที่มีหน้าที่สำคัญกว่าที่คิด
ก่อนจะไปดูเรื่องของอาการ อยากชวนมาทำความเข้าใจกับอวัยวะส่วนนี้กันก่อน ต่อมลูกหมากเป็นต่อมเนื้อเยื่อขนาดเล็กที่มีเฉพาะในผู้ชาย โดยปกติจะมีขนาดเท่ากับผลมะนาวขนาดเล็กหรือผลวอลนัท ตั้งอยู่บริเวณใต้กระเพาะปัสสาวะและล้อมรอบท่อปัสสาวะส่วนต้น หน้าที่หลักของต่อมนี้คือการสร้างน้ำเลี้ยงอสุจิ
เนื่องจากตำแหน่งของต่อมลูกหมากตั้งอยู่โอบล้อมท่อปัสสาวะพอดี เมื่อเวลาผ่านไปและอายุมากขึ้น ต่อมลูกหมากจะค่อยๆ ขยายขนาดใหญ่ขึ้นตามธรรมชาติ การขยายตัวนี้เองที่เข้าไปบีบรัดท่อปัสสาวะให้ตีบแคบลง เปรียบเสมือนเราเอาเหยียบสายยางรดน้ำต้นไม้ทำให้น้ำไหลผ่านได้ยากขึ้น ส่งผลให้เกิดปัญหาระบบทางเดินปัสสาวะตามมานั่นเอง
สังเกตอาการเตือน: แบบไหนที่กำลังบอกว่าต่อมลูกหมากเริ่มโตขึ้นแล้ว?
อาการของภาวะต่อมลูกหมากโตมักจะค่อยเป็นค่อยไป ทำให้หลายคนละเลยในช่วงแรก จนกระทั่งอาการเริ่มรบกวนชีวิตประจำวันอย่างเด่นชัด โดยสามารถสังเกตอาการผิดปกติได้จากสัญญาณเตือนเหล่านี้
อาการในขณะปัสสาวะ
- ปัสสาวะขัดและต้องเบ่ง: ต้องใช้เวลาตั้งสมาธิหรือต้องออกแรงเบ่งอยู่พักใหญ่กว่าปัสสาวะจะเริ่มไหล
- สายปัสสาวะอ่อนแรง: น้ำปัสสาวะไหลช้า สายปัสสาวะเล็กลง และไม่พุ่งไกลเหมือนเดิม
- ปัสสาวะสะดุด: น้ำปัสสาวะไหลๆ หยุดๆ เป็นช่วงๆ ไม่ไหลต่อเนื่องเป็นสายเดียว
- ปัสสาวะหยดตอนท้าย: เมื่อรู้สึกว่าปัสสาวะเสร็จแล้ว แต่ยังมีปัสสาวะหยดซึมออกมาเลอะกางเกงชั้นใน
อาการเกี่ยวกับการกักเก็บปัสสาวะ
- ปัสสาวะบ่อย: รู้สึกปวดปัสสาวะบ่อยขึ้นจนผิดสังเกต โดยเฉพาะในช่วงเวลากลางคืนที่ต้องลุกขึ้นมาเข้าห้องน้ำมากกว่า 2 ครั้งขึ้นไป
- กลั้นปัสสาวะไม่อยู่: เมื่อรู้สึกปวดจะปวดอย่างรุนแรงทันทีและต้องรีบเข้าห้องน้ำให้เร็วที่สุด ไม่สามารถรอได้
- รู้สึกปัสสาวะไม่สุด: หลังจากเสร็จธุระแล้วยังรู้สึกเหมือนมีปัสสาวะค้างอยู่ในกระเพาะปัสสาวะอีก
ทำไมอายุเยอะขึ้น ต่อมลูกหมากถึงต้องโตตามไปด้วย?
ความจริงแล้ว สาเหตุที่แท้จริงของการเกิดภาวะต่อมลูกหมากโตยังไม่สามารถระบุได้แน่ชัดร้อยเปอร์เซ็นต์ แต่จากการศึกษาทางการแพทย์พบว่าปัจจัยสำคัญที่สุดคือ อายุที่เพิ่มมากขึ้น ร่วมกับ การเปลี่ยนแปลงของระดับฮอร์โมนเพศชาย
เมื่อผู้ชายมีอายุตั้งแต่ 50 ปีขึ้นไป ร่างกายจะเริ่มมีการปรับสมดุลของฮอร์โมนเทสโทสเตอโรนและฮอร์โมนอื่นๆ ใหม่ ซึ่งการเปลี่ยนแปลงนี้ไปกระตุ้นให้เซลล์ของต่อมลูกหมากมีการแบ่งตัวและเจริญเติบโตมากขึ้นเรื่อยๆ โดยสถิติพบว่าผู้ชายที่มีอายุมากกว่า 60 ปี จะพบภาวะนี้ได้สูงถึงร้อยละ 50 และหากอายุมากกว่า 80 ปี ก็อาจพบได้สูงถึงร้อยละ 90 เลยทีเดียว
สิ่งสำคัญที่อยากให้สบายใจได้ในระดับหนึ่งคือ ภาวะต่อมลูกหมากโตไม่ใช่โรคมะเร็ง และไม่ได้เป็นปัจจัยเสี่ยงที่ทำให้เกิดโรคมะเร็งต่อมลูกหมากโดยตรง แต่อาการของทั้งสองโรคนั้นมีความคล้ายคลึงกันอย่างมาก จึงจำเป็นต้องได้รับการตรวจวินิจฉัยแยกโรคโดยแพทย์เฉพาะทาง
ปล่อยไว้ไม่รักษา อาจส่งผลเสียต่อร่างกายในระยะยาว
ผู้ชายจำนวนไม่น้อยเลือกที่จะทนกับอาการปัสสาวะขัด เพราะคิดว่าไม่เป็นไร แต่การปล่อยให้ท่อปัสสาวะถูกอุดกั้นเป็นเวลานานโดยไม่ได้รับการรักษา อาจนำไปสู่ภาวะแทรกซ้อนที่รุนแรงกว่าที่คิด
- อาการปัสสาวะไม่ออกเฉียบพลัน: อยู่ๆ ก็เกิดอาการปวดปัสสาวะอย่างรุนแรงแต่ไม่สามารถปัสสาวะออกมาได้เลย ถือเป็นภาวะฉุกเฉินทางการแพทย์ที่ต้องรีบไปโรงพยาบาลทันทีเพื่อสวนท่อปัสสาวะ
- การติดเชื้อในระบบทางเดินปัสสาวะ: เมื่อมีปัสสาวะค้างอยู่ในกระเพาะปัสสาวะปริมาณมาก จะกลายเป็นแหล่งสะสมของเชื้อแบคทีเรีย ทำให้เกิดการอักเสบและติดเชื้อได้ง่าย
- นิ่วในกระเพาะปัสสาวะ: ตะกอนของปัสสาวะที่ค้างอยู่เป็นเวลานานจะตกผลึกรวมตัวกันจนกลายเป็นก้อนนิ่ว
- การทำงานของไตเสื่อมลง: ในรายที่อาการรุนแรง ปัสสาวะที่คั่งค้างจะล้นย้อนกลับขึ้นไปที่ท่อไตและไต ส่งผลให้ไตบวมน้ำและนำไปสู่ภาวะไตวายเรื้อรังได้
วิธีรักษา: ตั้งแต่ปรับพฤติกรรมไปจนถึงนวัตกรรมการรักษาใหม่ๆ
เมื่อเข้าพบแพทย์เพื่อวินิจฉัย แพทย์จะทำการซักประวัติ ตรวจปัสสาวะ ตรวจเลือดหาค่าสารบ่งชี้มะเร็งต่อมลูกหมาก และอาจทำการคลำตรวจต่อมลูกหมากผ่านทางทวารหนัก เพื่อประเมินขนาดและระดับความรุนแรงของอาการ สำหรับแนวทางการรักษานั้นมีหลายวิธีขึ้นอยู่กับความเหมาะสมในแต่ละบุคคล
1. การปรับเปลี่ยนพฤติกรรมและการติดตามอาการ
วิธีนี้เหมาะสำหรับผู้ที่มีอาการในระยะเริ่มต้นและยังไม่มีภาวะแทรกซ้อน โดยแพทย์จะแนะนำการดูแลตัวเอง เช่น หลีกเลี่ยงการดื่มน้ำปริมาณมากๆ ในช่วงหัวค่ำหรือก่อนนอนเพื่อลดการลุกมาปัสสาวะตอนกลางดึก ลดการดื่มเครื่องดื่มที่มีคาเฟอีนและแอลกอฮอล์ซึ่งมีฤทธิ์ขับปัสสาวะ และไม่กลั้นปัสสาวะเป็นเวลานาน
2. การรักษาด้วยยา
เมื่อการปรับพฤติกรรมยังไม่ได้ผลลัพธ์ที่ดีพอ การใช้ยารักษาจะเป็นขั้นตอนถัดไป โดยยากลุ่มหลักๆ ที่นิยมใช้ ได้แก่
- ยากลุ่มต้านตัวรับอัลฟา (Alpha-blockers): ออกฤทธิ์ช่วยคลายกล้ามเนื้อเรียบในต่อมลูกหมากและคอกระเพาะปัสสาวะ ทำให้ปัสสาวะไหลสะดวกขึ้นอย่างรวดเร็ว
- ยากลุ่มยับยั้งเอนไซม์ 5-alpha reductase (5-ARIs): มีคุณสมบัติช่วยยับยั้งฮอร์โมนที่กระตุ้นให้ต่อมลูกหมากโต จึงช่วยลดขนาดของต่อมลูกหมากลงได้ในระยะยาว แต่วิธีนี้อาจต้องใช้เวลาทานยาต่อเนื่องหลายเดือนจึงจะเห็นผลชัดเจน
3. การรักษาด้วยเทคโนโลยีและฝีมือการผ่าตัด
สำหรับรายที่การใช้ยารักษาไม่ได้ผลดี มีอาการรุนแรง หรือมีภาวะแทรกซ้อนเกิดขึ้น แพทย์อาจพิจารณาใช้วิธีการผ่าตัด ซึ่งปัจจุบันมีนวัตกรรมที่ทันสมัยและมีความปลอดภัยสูง
- การผ่าตัดส่องกล้องขูดต่อมลูกหมาก (TURP): เป็นวิธีมาตรฐานที่ทำโดยการส่องกล้องเข้าไปทางท่อปัสสาวะแล้วใช้เครื่องมือขูดเนื้อเยื่อต่อมลูกหมากส่วนที่อุดกั้นออก
- การรักษาด้วยไอน้ำร้อน (Water Vapor Therapy): เทคโนโลยีใหม่ที่ปลอดภัยสูงและใช้เวลาไม่นาน โดยการพ่นไอน้ำอุณหภูมิสูงเข้าไปทำลายเนื้อเยื่อต่อมลูกหมากส่วนที่โต ซึ่งช่วยลดผลข้างเคียงและฟื้นตัวได้เร็วกว่าการผ่าตัดแบบเดิม
เริ่มดูแลตัวเองตั้งแต่วันนี้ เพื่อคุณภาพชีวิตที่ดีในระยะยาว
ภาวะต่อมลูกหมากโตไม่ใช่เรื่องที่ต้องกลัวหรือปล่อยให้เป็นไปตามอายุ หากเริ่มสังเกตเห็นความผิดปกติในระบบปัสสาวะ การตัดสินใจเข้าพบแพทย์เพื่อปรึกษาและตรวจเช็กอย่างละเอียดเป็นทางออกที่ดีที่สุด เพราะการตรวจเจอและเริ่มรักษาตั้งแต่ในระยะแรกจะช่วยลดความรุนแรง ป้องกันภาวะแทรกซ้อน และช่วยให้ใช้ชีวิตประจำวันได้อย่างมีความสุขและราบรื่นอีกครั้ง
