ตรวจไวรัสตับอักเสบกันเถอะ: เรื่องใกล้ตัวที่หลายคนมักมองข้าม

เวลาตรวจสุขภาพประจำปี หลายคนอาจจะคุ้นเคยกับการเจาะเลือดเช็กน้ำตาล ไขมัน หรือการทำงานของไต แต่พอบอกว่าต้องตรวจไวรัสตับอักเสบด้วย หลายคนมักจะโบกมือปฏิเสธด้วยความกลัว หรือคิดว่าตัวเองคงไม่น่าจะมีความเสี่ยงอะไร ทั้งที่จริงแล้วโรคนี้เปรียบเสมือนภัยเงียบ เพราะกว่าร่างกายจะแสดงอาการผิดปกติ ตับก็อาจจะเสียหายไปมากแล้ว

ทำไมการตรวจคัดกรองไวรัสตับอักเสบถึงเป็นเรื่องที่ทุกคนควรทำอย่างน้อยสักครั้งในชีวิต

ตับเป็นอวัยวะที่อดทนมาก ทำงานหนักโดยไม่เคยบ่น และที่สำคัญคือไม่มีเส้นประสาทรับความรู้สึกเจ็บปวดภายในเนื้อตับ ต่อให้ตับเริ่มอักเสบเรื้อรัง เราก็จะไม่รู้สึกเจ็บเลย กว่าจะรู้ตัวอีกทีก็ตอนที่มีอาการตาเหลือง ตัวเหลือง ท้องมาน หรือกลายเป็นตับแข็งไปเสียแล้ว การเจาะเลือดตรวจหาเชื้อไวรัสตับอักเสบจึงเป็นวิธีเดียวที่จะช่วยให้เรารู้สถานะของตัวเองล่วงหน้า ก่อนที่โรคจะลุกลามใหญ่โต

เชื้อไวรัสตับอักเสบตัวร้าย บี และ ซี แตกต่างกันอย่างไรและอันตรายแค่ไหน

เวลาแพทย์พูดถึงการตรวจคัดกรองหลักๆ เราจะมองหาไวรัสตับอักเสบ 2 ชนิดหลัก คือ ชนิดบีและชนิดซี เพราะสองตัวนี้มีความสามารถพิเศษในการแฝงตัวอยู่ในร่างกายได้เป็นเวลานานจนกลายเป็นเรื้อรัง

• ไวรัสตับอักเสบชนิดบี: ติดต่อกันได้ทางเลือด เพศสัมพันธ์ และจากแม่สู่ลูกตอนคลอด ส่วนใหญ่ถ้าติดเชื้อตอนโต ร่างกายมักจะกำจัดเชื้อเองได้ แต่ถ้าติดตั้งแต่เด็ก เชื้อจะอยู่กับเราไปตลอดชีวิตและเพิ่มความเสี่ยงเป็นมะเร็งตับ
• ไวรัสตับอักเสบชนิดซี: ติดต่อผ่านทางเลือดเป็นหลัก เช่น การใช้เข็มฉีดยาร่วมกัน หรือการทำฟัน สัก เจาะ ในสมัยก่อนที่อุปกรณ์ไม่สะอาด ตัวนี้ร้ายกาจตรงที่ส่วนใหญ่จะเรื้อรังเงียบๆ โดยไม่มีอาการเตือนเลย

ใครบ้างที่ควรปรึกษาแพทย์เพื่อขอตรวจเลือดทันที

แม้ว่าการตรวจสุขภาพประจำปีควรพ่วงรายการนี้ไปด้วยเสมอ แต่กลุ่มคนเหล่านี้คือผู้ที่มีความเสี่ยงสูงและไม่ควรละเลยเด็ดขาด

• ผู้ที่เกิดก่อนปีพุทธศักราช 2535 ซึ่งเป็นยุคที่ยังไม่มีการฉีดวัคซีนป้องกันไวรัสตับอักเสบบีให้เด็กแรกเกิดเป็นพื้นฐาน
• ผู้ที่มีประวัติคนในครอบครัวเป็นโรคตับแข็งหรือมะเร็งตับ
• ผู้ที่เคยรับเลือดหรือส่วนประกอบของเลือด หรือรับการผ่าตัดใหญ่ก่อนที่จะมีการคัดกรองเลือดอย่างเข้มงวด
• ผู้ที่เคยมีพฤติกรรมเสี่ยง เช่น การใช้เข็มฉีดยาร่วมกัน หรือมีคู่นอนหลายคนโดยไม่ป้องกัน
• ผู้ที่ชอบไปสัก เจาะผิวหนัง หรือฝังเข็ม ในร้านที่ไม่ได้มาตรฐานความสะอาด

แปลผลตรวจเลือดอย่างไรให้เข้าใจง่ายว่าตอนนี้ร่างกายปลอดภัยดีไหม

เมื่อเจาะเลือดตรวจ การตรวจคัดกรองไวรัสตับอักเสบ แพทย์มักจะดูผลหลักๆ สองตัวสำหรับไวรัสตับอักเสบชนิดบี คือตัวบอกว่ามีเชื้ออยู่ในตัวไหม และตัวบอกว่าร่างกายมีภูมิคุ้มกันแล้วหรือยัง ถ้าผลออกมาว่ามีภูมิคุ้มกัน แปลว่าเราปลอดภัยและอุ่นใจได้ แต่ถ้าผลบอกว่าพบเชื้อ แพทย์จะต้องส่งตรวจเพิ่มเติมเพื่อดูปริมาณไวรัสและการทำงานของตับ เพื่อวางแผนการดูแลรักษาต่อไปอย่างใกล้ชิด

เช็กสถานะตับวันนี้ ดีกว่าปล่อยให้สายเกินแก้

โรคตับอักเสบเรื้อรังในปัจจุบันไม่ใช่เรื่องสิ้นหวังอีกต่อไป หากตรวจพบเร็วและอยู่ในความดูแลของแพทย์ เราสามารถควบคุมโรค กินยาต้านไวรัส หรือแม้แต่รักษาหายขาดได้ในบางกรณี การสละเวลาเพียงเล็กน้อยเพื่อตรวจเลือดดูการทำงานของตับและคัดกรองไวรัส จึงเป็นการลงทุนที่คุ้มค่าที่สุดเพื่อสุขภาพระยะยาวของตัวเราเอง