เข้าใจใหม่เรื่องยาปฏิชีวนะ: ทำไมกินพร่ำเพรื่อถึงอันตรายกว่าที่คิด

เวลาที่หลายคนเริ่มมีอาการเจ็บคอ น้ำมูกเขียว หรือไอแค๊กๆ สิ่งแรกที่มักจะนึกถึงและเดินไปร้านขายยาก็คือยาปฏิชีวนะ หรือที่ติดปากเรียกกันว่ายาแก้อักเสบ เพราะคิดว่ากินแล้วจะหายไว เชื้อโรคจะตายหมด แต่ในฐานะหมอที่ตรวจคนไข้อยู่ทุกวัน ต้องบอกเลยว่าเป็นความเข้าใจที่คลาดเคลื่อนและน่าเป็นห่วงมากๆ ครับ เพราะการหยิบยาฆ่าเชื้อเหล่านี้มาทานเองตามใจชอบ กำลังสร้างปัญหาใหญ่สะสมให้ร่างกายโดยที่เราไม่รู้ตัว

อาการแบบไหนที่เป็นเชื้อไวรัส และยาปฏิชีวนะช่วยอะไรไม่ได้เลย

โรคส่วนใหญ่ที่พวกเราเป็นกัน ไม่ว่าจะเป็นหวัด เจ็บคอจากคออักเสบธรรมดา ไข้หวัดใหญ่ หรือท้องเสียบางชนิด ต้นเหตุจริงๆ เกินแปดสิบเปอร์เซ็นต์มาจากเชื้อไวรัสครับ ซึ่งธรรมชาติของไวรัสคือร่างกายของเราจะสร้างภูมิคุ้มกันขึ้นมาจัดการเองได้ในไม่กี่วันเมื่อพักผ่อนเพียงพอ การที่เราพยายามกินยาปฏิชีวนะเข้าไป จึงเหมือนกับการส่งทหารไปรบผิดสนาม เพราะยาตัวนี้ถูกออกแบบมาเพื่อฆ่าเชื้อแบคทีเรียเท่านั้น ไวรัสจึงดื้อด้านไม่สะเทือนเลยแม้แต่น้อย

อันตรายจากการดื้อยา: ป่วยครั้งหน้าอาจไม่มียาตัวไหนรักษาหาย

เวลาที่เรากินยาปฏิชีวนะบ่อยเกินไป หรือกินไม่ครบโดส เชื้อแบคทีเรียตัวร้ายที่อยู่ในร่างกายจะเริ่มเรียนรู้และปรับตัวจนเก่งขึ้น กลายเป็นเชื้อดื้อยาที่ทรงพลัง หมายความว่าในอนาคตถ้าเราเกิดติดเชื้อแบคทีเรียตัวจริงๆ ขึ้นมา ยาเดิมที่เคยได้ผลดีก็อาจจะใช้ไม่ได้ผลอีกต่อไป หมอจะต้องหายาตัวใหม่ที่แรงขึ้น มีผลข้างเคียงมากขึ้น หรือบางเคสที่อาการหนักมากๆ อาจถึงขั้นรักษายากจนเป็นอันตรายถึงชีวิตได้เลยทีเดียว

ผลข้างเคียงอีกมุมที่หลายคนมองข้าม: ทำลายระบบสมดุลในลำไส้

ในร่างกายของเราไม่ได้มีแต่เชื้อโรคครับ แต่มีจุลินทรีย์ตัวดีจำนวนมหาศาลอาศัยอยู่ โดยเฉพาะในลำไส้ที่คอยช่วยย่อยอาหารและเสริมภูมิคุ้มกัน เวลาที่เรากินยาปฏิชีวนะเข้าไป ยานี้ไม่ได้เลือกฆ่าเฉพาะเชื้อโรคตัวร้ายเท่านั้น แต่มันกวาดเรียบทำลายจุลินทรีย์ดีๆ ในร่างกายเราไปด้วย ผลลัพธ์ที่ตามมาคืออาการท้องเสีย ท้องอืด อาหารไม่ย่อย หรือบางคนภูมิคุ้มกันตก ป่วยง่ายกว่าเดิมเพราะสมดุลในร่างกายพังไปหมด

เช็คให้ชัวร์ก่อนกิน: ข้อควรระวังการใช้ยาปฏิชีวนะโดยไม่จำเป็น ที่ทุกคนต้องรู้

• ห้ามซื้อกินเองตามเพื่อนบอกหรือร้านขายยาที่ไม่ใช่เภสัชกร: อาการคล้ายกันไม่ได้แปลว่าเป็นโรคเดียวกันเสมอไป
• อย่าขอซื้อยาฆ่าเชื้อจากร้านขายยาโดยไม่มีใบสั่งแพทย์: การวินิจฉัยโรคต้องอาศัยการตรวจที่แม่นยำ
• หากได้ยามาแล้วต้องกินให้ครบโดสตามที่หมอสั่ง: แม้จะอาการดีขึ้นตั้งแต่สองวันแรกแล้วก็ตาม ห้ามหยุดยาเองเด็ดขาด เพื่อป้องกันเชื้อดื้อยา
• ห้ามเก็บยาเก่าไว้กินเองในครั้งถัดไป: ยาที่เหลือจากการรักษาครั้งก่อนอาจเสื่อมสภาพและไม่ตรงกับโรคที่เป็นในปัจจุบัน

ทางออกที่ดีที่สุดเมื่อรู้สึกไม่สบาย คือการพักผ่อน ดื่มน้ำมากๆ กินอาหารอ่อนๆ และปล่อยให้ร่างกายได้ฟื้นฟูตัวเองตามธรรมชาติ หากอาการไม่ดีขึ้นในสองสามวัน การมาพบแพทย์เพื่อตรวจหาต้นตอที่แท้จริงและรับการรักษาที่ตรงจุด คือหนทางที่ปลอดภัยที่สุดสำหรับสุขภาพระยะยาวของคุณเองครับ