กินเท่าไหร่ก็ไม่อ้วน แถมเพลียเรื้องรัง: เจาะลึกภาวะการดูดซึมสารอาหารผิดปกติ

หลายคนอาจจะเคยเจอเพื่อนที่กินจุเท่าไหร่ก็น้ำหนักไม่ขึ้น หรือตัวเราเองที่ช่วงนี้รู้สึกทั้งกินดีและนอนพอ แต่ทำไมร่างกายถึงดูผอมแห้ง แรงไม่มี หน้าตาหมองคล้ำแถมท้องอืดบ่อยๆ จนชินชา อาการเหล่านี้บางทีอาจไม่ใช่แค่เรื่องระบบเผาผลาญดีอย่างที่เข้าใจกัน แต่อาจเป็นสัญญาณเตือนเงียบๆ จากลำไส้ที่กำลังบอกว่า ร่างกายกำลังสูญเสียความสามารถในการดึงสารอาหารไปใช้ประโยชน์เสียแล้ว

ลำไส้ของเราทำงานรวนได้อย่างไรเมื่อเกิดภาวะการดูดซึมสารอาหารผิดปกติ

เวลาที่เรากินอาหารเข้าไป ทางเดินอาหารของเรามีหน้าที่ย่อยอาหารชิ้นใหญ่ให้กลายเป็นสารอาหารโมเลกุลเล็กจิ๋ว แล้วส่งต่อผ่านผนังลำไส้เล็กเข้าสู่กระแสเลือดเพื่อไปหล่อเลี้ยงอวัยวะต่างๆ แต่ถ้าเปรียบผนังลำไส้เป็นเหมือนด่านตรวจคนเข้าเมืองที่คอยคัดกรองสิ่งดีๆ เข้าประเทศ ในภาวะนี้ด่านตรวจอาจจะชำรุด มีการอักเสบ หรือมีตัวช่วยส่งสารอาหารไม่เพียงพอ ทำให้วิตามิน แร่ธาตุ ไขมัน และโปรตีนหลุดลอดออกไปกับของเสียโดยที่ร่างกายไม่ได้ใช้ประโยชน์เลยแม้แต่น้อย

สัญญาณเตือนจากร่างกายที่ฟ้องว่าลำไส้กำลังมีปัญหา

ความน่ากลัวของภาวะนี้คืออาการมักจะค่อยเป็นค่อยไปจนเราคิดว่าเป็นเรื่องปกติของความเครียดหรือวัยที่เพิ่มขึ้น แต่ถ้าสังเกตตัวเองดีๆ จะพบความผิดปกเหล่านี้ร่วมกัน

• น้ำหนักลดฮวบฮาบแบบไม่ได้ตั้งใจ ทั้งที่ปริมาณอาหารที่กินเท่าเดิมหรือมากกว่าเดิม
• ระบบขับถ่ายรวนเร ท้องเสียเรื้อรัง อุจจาระมีลักษณะเหลวเป็นมันเยิ้ม มีกลิ่นเหม็นรุนแรง หรือลอยน้ำเนื่องจากมีไขมันปนออกมาด้วย
• รู้สึกอ่อนเพลีย ไรเรี่ยวแรง สมองตื้อคิดอะไรไม่ออก เพราะสมองขาดวิตามินและสารอาหารไปหล่อเลี้ยง
• กล้ามเนื้อลีบลง ชาตามปลายมือปลายเท้า ผิวแห้งกร้าน เล็บเปราะง่าย หรือผมร่วงเป็นกระจุก

สาเหตุที่แท้จริงที่ทำให้ลำไส้ดูดซึมอาหารไม่ได้

ปัญหานี้ไม่ได้เกิดขึ้นลอยๆ แต่มักมีต้นตอมาจากความผิดปกติในระบบทางเดินอาหารโดยตรง สาเหตุที่พบได้บ่อยในห้องตรวจมีตั้งแต่

• ความเสียหายที่เยื่อบุลำไส้เล็ก เช่น โรคแพ้กลูเตน โรคแพภูมิตัวเอง หรือภาวะลำไส้อักเสบเรื้อรัง
• การผ่าตัดกระเพาะอาหารหรือลำไส้ในอดีต ซึ่งทำให้พื้นที่ผิวในการดูดซึมลดลงไปโดยปริยาย
• ตับ ตับอ่อน และถุงน้ำดีทำงานบกพร่อง ทำให้ขาดน้ำย่อยและน้ำดีที่จำเป็นต้องใช้ในการย่อยไขมันและวิตามินบางชนิด
• การติดเชื้อเรื้อรังในลำไส้ หรือการใช้ยาบางประเภทติดต่อกันเป็นเวลานานจนทำลายสมดุลจุลินทรีย์ดี

วิธีดูแลรักษาและการปรับสมดุลลำไส้จากหมอ

การจัดการกับปัญหานี้ต้องอาศัยการแก้ที่ต้นเหตุ ไม่ใช่แค่การกินวิตามินเสริมชดเชยเข้าไปเฉยๆ เพราะต่อให้กินเข้าไปมากแค่ไหน ถ้าลำไส้อยู่ในสภาพที่ดูดซึมไม่ได้ วิตามินเหล่านั้นก็ถูกขับทิ้งอยู่ดี แพทย์มักจะเริ่มจากการตรวจเลือด อุจจาระ หรืออาจต้องส่องกล้องทางเดินอาหารเพื่อดูสภาพเยื่อบุลำไส้ที่แท้จริง จากนั้นจึงวางแผนรักษาตามโรคที่เป็นต้นเหตุ ควบคู่ไปกับการปรับอาหารให้ย่อยง่าย หลีกเลี่ยงอาหารที่กระตุ้นการอักเสบ และฟื้นฟูระบบนิเวศในลำไส้ให้กลับมาแข็งแรงอีกครั้ง