เมื่อมีสิ่งแปลกปลอมอุดกั้นในทางเดินหายใจ รับมืออย่างไรให้ปลอดภัยที่สุด

เหตุการณ์ไม่คาดฝันที่เกิดขึ้นได้กับทุกคน

หมอเชื่อว่าหลายคนคงเคยมีประสบการณ์สำลักน้ำหรือเศษอาหารจนหน้าเขียวหน้าเหลืองกันมาบ้าง แต่มันจะกลายเป็นเรื่องใหญ่และอันตรายถึงชีวิตทันทีหากสิ่งแปลกปลอมนั้นไปติดค้างอยู่จนเกิดภาวะสิ่งแปลกปลอมอุดกั้นในทางเดินหายใจ ซึ่งเหตุการณ์นี้เกิดขึ้นได้รวดเร็วและไม่เลือกเวลา หากเราตั้งสติไม่ทันอาจส่งผลกระทบต่อการหายใจอย่างรุนแรงในเวลาเพียงไม่กี่นาที

สัญญาณเตือนที่บอกว่าทางเดินหายใจกำลังถูกขวาง

อาการแสดงสำคัญที่จะบอกว่ามีบางอย่างขวางทางลมหายใจอยู่ คือการที่คนไข้จะเปลี่ยนจากคนปกติกลายเป็นคนที่มีอาการผิดปกติอย่างฉับพลัน ดังนี้

• ไออย่างรุนแรงแบบไม่หยุด หรือไอไม่มีเสียง
• หายใจเข้ามีเสียงหวีด หรือเสียงวี๊ดผิดปกติ
• หายใจลำบาก พยายามโกยอากาศเข้าปอดแต่ทำไม่ได้
• ใช้มือสองข้างกุมที่คอตัวเอง ซึ่งเป็นสัญลักษณ์สากลที่บ่งบอกว่ากำลังสำลัก
• หน้าเปลี่ยนสี เริ่มเขียวคล้ำหรือซีดขาว เพราะออกซิเจนไปเลี้ยงไม่เพียงพอ

เมื่อคนข้างๆ สำลักติดคอ ต้องทำอย่างไร

หัวใจสำคัญคือการแยกให้ออกว่าผู้ป่วยยังรู้สึกตัวอยู่หรือไม่ หากผู้ป่วยยังไอแรงๆ ได้ หมอแนะนำว่าอย่าเพิ่งรีบเข้าไปช่วยกดท้องทันที ให้ลองกระตุ้นให้ผู้ป่วยไอออกมาเองก่อน แต่หากเริ่มมีอาการไอไม่ออก เสียงหาย หรือไม่มีสติ ให้ทำตามขั้นตอนการช่วยเหลือดังนี้

วิธีช่วยเหลือกรณีผู้ป่วยยังรู้สึกตัว

ให้ใช้วิธีการตบหลังและกดหน้าท้องสลับกัน โดยให้ผู้ป่วยโน้มตัวไปข้างหน้าเล็กน้อย ใช้น้ำหนักจากส้นมือตบลงที่บริเวณกึ่งกลางระหว่างสะบัก 5 ครั้ง หากยังไม่ออกให้ทำการกดหน้าท้อง (Heimlich Maneuver) โดยยืนด้านหลัง สอดแขนโอบเอว กำมือวางเหนือสะดือใต้ลิ้นปี่ แล้วออกแรงกระตุกเข้าหาตัวและขึ้นบนในลักษณะกระตุกแรงๆ 5 ครั้ง ทำสลับไปมาจนกว่าสิ่งแปลกปลอมจะหลุดออกมา

วิธีช่วยเหลือกรณีผู้ป่วยหมดสติ

หากผู้ป่วยหมดสติลงไปกับพื้น สิ่งที่ต้องรีบทำคือการเรียกให้คนช่วยโทรแจ้งหน่วยแพทย์ฉุกเฉินทันที จากนั้นให้จัดผู้ป่วยนอนหงาย เปิดปากดูว่าเห็นสิ่งแปลกปลอมหรือไม่ หากเห็นให้ใช้นิ้วเขี่ยออกมาอย่างระมัดระวัง ห้ามใช้นิ้วล้วงแบบสุ่มสี่สุ่มห้าเพราะอาจดันสิ่งแปลกปลอมให้ลึกเข้าไปกว่าเดิม จากนั้นให้เริ่มทำการกดหน้าอกเพื่อปั๊มหัวใจ (CPR) ตามหลักการช่วยชีวิตขั้นพื้นฐานจนกว่าทีมแพทย์จะมาถึง

ป้องกันไว้ดีกว่าต้องมาแก้ไขในสถานการณ์วิกฤต

การป้องกันเป็นสิ่งที่หมอเน้นย้ำที่สุด โดยเฉพาะในบ้านที่มีเด็กเล็กหรือผู้สูงอายุ เพราะเป็นกลุ่มเสี่ยงอันดับต้นๆ ควรหั่นอาหารเป็นชิ้นเล็กที่พอดีคำ ไม่ปล่อยให้เด็กวิ่งเล่นขณะอมลูกอมหรือกินขนม และสำหรับผู้สูงอายุที่มีปัญหาการกลืนลำบาก ควรปรับลักษณะอาหารให้มีความอ่อนนุ่มและย่อยง่าย เพื่อลดโอกาสในการเกิดอุบัติเหตุที่ไม่คาดคิดเหล่านี้