เจาะลึกเรื่องก้อนเนื้ออักเสบ: เมื่อร่างกายสร้างกัมมาขึ้นมาป้องกันตัว

ก้อนเนื้อที่คลำเจอคืออะไร ทำไมร่างกายถึงสร้างขึ้นมา

เวลาคนไข้คลำเจอก้อนเนื้อบริเวณใต้ผิวหนังหรือในเนื้อเยื่อต่างๆ มักจะเกิดความกังวลใจเป็นธรรมดา สิ่งแรกที่หลายคนนึกถึงคือเนื้องอกหรือมะเร็ง แต่ในทางการแพทย์ยังมีอีกภาวะหนึ่งที่พบได้บ่อย คือการเกิดกัมมาหรือก้อนเนื้อจากการอักเสบในเนื้อเยื่อต่างๆ ซึ่งเปรียบเสมือนป้อมปราการที่ร่างกายสร้างขึ้นเพื่อกักกันเชื้อโรคหรือสารแปลกปลอมไม่ให้ลุกลามไปทำลายส่วนอื่นๆ ของร่างกาย

ทำความเข้าใจกลไกการเกิดกัมมา (Granuloma)

กัมมาหรือที่ทางการแพทย์เรียกว่า Granuloma ไม่ใช่มะเร็ง แต่เป็นปฏิกิริยาของระบบภูมิคุ้มกันที่ทำงานอย่างหนักเพื่อรับมือกับการอักเสบเรื้อรัง เมื่อเซลล์เม็ดเลือดขาวชนิดพิเศษที่ชื่อว่า แมคโครเฟจ (Macrophage) ไม่สามารถกำจัดสิ่งแปลกปลอมได้หมด ร่างกายจะเลือกใช้วิธีล้อมกรอบสิ่งนั้นไว้ด้วยกลุ่มเซลล์ กลายเป็นก้อนเล็กๆ ที่เราคลำพบ ซึ่งอาจเกิดจากสาเหตุหลายประการ ดังนี้

• การติดเชื้อเรื้อรัง เช่น เชื้อวัณโรคหรือเชื้อราบางชนิด
• ปฏิกิริยาตอบสนองต่อสารแปลกปลอม เช่น เศษเสี้ยนไม้ โลหะ หรือวัสดุเย็บแผลที่ร่างกายขจัดออกไม่ได้
• โรคภูมิคุ้มกันทำลายตนเอง เช่น โรคซาร์คอยโดซิส (Sarcoidosis)

ความแตกต่างระหว่างก้อนอักเสบทั่วไปกับก้อนที่น่าสงสัย

บ่อยครั้งที่คนไข้ถามว่าก้อนนี้อันตรายไหม หมออยากให้สังเกตลักษณะก้อนอักเสบที่เป็นกัมมามักจะมีลักษณะดังนี้คือ คลำได้ค่อนข้างแข็ง ไม่ค่อยเจ็บหรือปวดมากนัก และมักจะคงตัวอยู่เป็นเวลานาน ต่างจากก้อนฝีหนองทั่วไปที่จะมีอาการปวด บวม แดง และร้อนอย่างชัดเจน อย่างไรก็ตาม การแยกโรคด้วยการคลำเพียงอย่างเดียวทำได้ยาก หมอจึงจำเป็นต้องซักประวัติอย่างละเอียดร่วมกับการตรวจเพิ่มเติม

วิธีการวินิจฉัยก้อนเนื้อจากกาและจุดกำเนิดของการอักเสบ

เมื่อพบก้อนเนื้อที่ผิดปกติ ขั้นตอนที่สำคัญที่สุดคือการหาสาเหตุว่าเกิดจากอะไร วิธีที่แม่นยำที่สุดคือการตัดชิ้นเนื้อไปตรวจทางห้องปฏิบัติการ (Biopsy) เพื่อดูใต้กล้องจุลทรรศน์ว่าเซลล์ที่อยู่ภายในเป็นลักษณะการอักเสบแบบกัมมาหรือไม่ หรืออาจมีการตรวจเลือดร่วมด้วยเพื่อหาเชื้อต้นเหตุ รวมถึงการทำเอกซเรย์หรืออัลตราซาวด์เพื่อดูขนาดและตำแหน่งที่แน่นอน

วิธีรักษาและการดูแลตัวเองเมื่อเกิดก้อนอักเสบ

การรักษาไม่ได้หมายถึงการผ่าออกเสมอไป แต่ขึ้นอยู่กับต้นเหตุเป็นสำคัญ หากก้อนเกิดจากเชื้อโรค หมอจะให้ยาฆ่าเชื้อเฉพาะทางตามชนิดของเชื้อนั้นๆ หากเกิดจากโรคภูมิคุ้มกัน อาจต้องใช้ยากลุ่มสเตียรอยด์เพื่อลดการทำงานของภูมิคุ้มกันที่มากเกินไป แต่ถ้าก้อนนั้นทำให้เกิดความรำคาญหรือกดทับอวัยวะข้างเคียง แพทย์อาจพิจารณาการผ่าตัดออกเป็นการรักษาเฉพาะหน้า

เมื่อไหร่ที่ควรรีบกลับมาพบหมอเพื่อตรวจซ้ำ

แม้ก้อนเนื้อบางชนิดจะเป็นเพียงการอักเสบ แต่หากมีสัญญาณเตือนดังต่อไปนี้ ไม่ควรนิ่งนอนใจและควรกลับมาพบแพทย์เพื่อประเมินซ้ำทันที

• ก้อนมีการขยายขนาดขึ้นอย่างรวดเร็วผิดปกติ
• ก้อนเริ่มมีอาการเจ็บปวดรุนแรงหรือมีแผลแตกออกมา
• มีไข้ต่ำๆ เรื้อรัง เบื่ออาหาร หรือน้ำหนักลดโดยไม่ทราบสาเหตุ
• ก้อนมีความแข็งมากจนยึดติดกับเนื้อเยื่อข้างเคียงจนไม่สามารถขยับได้