โรคมือ เท้า ปาก ในเด็ก: อาการแบบไหนน่าห่วง และวิธีดูแลลูกรักให้ปลอดภัย

ลูกมีไข้ เจ็บปาก มีตุ่มใสขึ้นตามมือและเท้า: สัญญาณเตือนโรคมือ เท้า ปาก

ช่วงที่ลูกน้อยไปโรงเรียนหรือสถานรับเลี้ยงเด็ก สิ่งหนึ่งที่คุณพ่อคุณแม่มักกังวลใจอยู่เสมอคือโรคติดต่อตามฤดูกาล และหนึ่งในโรคที่เจอได้บ่อยมากๆ จนแทบจะกลายเป็นโรคประจำตัวของเด็กเล็กไปแล้วก็คือ โรคมือ เท้า ปาก

หลายบ้านมักจะเริ่มต้นด้วยการที่ลูกบ่นเจ็บคอ ไม่อยากกินข้าว มีไข้ต่ำๆ แล้วพอผ่านไปสักวันสองวัน เริ่มมีตุ่มน้ำใสขึ้นที่ฝ่ามือ ฝ่าเท้า หรือในปาก ทำให้เด็กงอแงหนักมากเพราะเจ็บแผลในปากจนกลืนน้ำลายไม่ได้ อาการเหล่านี้ทำให้คนเป็นพ่อเป็นแม่อดเครียดและเป็นห่วงไม่ได้ว่าลูกจะเป็นอันตรายมากแค่ไหน

โรคมือ เท้า ปาก คืออะไร และติดต่อกันได้อย่างไร?

โรคนี้เกิดจากการติดเชื้อไวรัสในกลุ่มเอนเทอโรไวรัส (Enteroviruses) ซึ่งพบได้บ่อยในเด็กอายุต่ำกว่า 5 ปี แต่เด็กโตหรือแม้แต่ผู้ใหญ่ก็มีโอกาสติดได้เช่นกัน เพียงแต่อาการในเด็กเล็กมักจะรุนแรงกว่าเนื่องจากภูมิคุ้มกันยังพัฒนาไม่เต็มที่

เชื้อไวรัสตัวนี้ติดต่อง่ายมากๆ ผ่านทางสาร secretions ของร่างกาย เช่น น้ำลาย น้ำมูก น้ำจากตุ่มใส หรืออุจจาระของผู้ป่วย ผ่านการไอ จาม การใช้ของเล่นร่วมกัน หรือการที่เด็กเอานิ้วมือที่เปื้อนเชื้อเข้าปากตัวเอง ทำให้ในโรงเรียนอนุบาลหรือสถานรับเลี้ยงเด็กมักจะระบาดติดต่อกันได้อย่างรวดเร็ว

แกะรอยอาการ: ช่วงไหนอันตรายและควรสังเกตอะไรบ้าง?

โดยทั่วไปหลังจากได้รับเชื้อประมาณ 3 ถึง 6 วัน เด็กจะมีอาการแสดงออกมาตามลำดับ ซึ่งคุณพ่อคุณแม่สามารถสังเกตอาการได้ดังนี้:

• ระยะเริ่มต้น: มีไข้สูงลอย 38 ถึง 39 องศาเซลเซียส อ่อนเพลีย เบื่ออาหาร และเจ็บคอ
• ระยะออกดอก: เริ่มมีแผลในปาก เป็นตุ่มแดงหรือแผลพุพองบริเวณเหงือก ลิ้น และกระพุ้งแก้ม ตามด้วยตุ่มน้ำใสขนาดเล็กที่มักไม่คัน บริเวณฝ่ามือ ฝ่าเท้า และบางครั้งอาจลามไปที่ก้นหรือหัวเข่า
• ระยะฟื้นตัว: อาการไข้จะลดลงภายใน 3 ถึง 4 วัน และตุ่มน้ำจะค่อยๆ แห้งและตกสะเก็ดหายไปได้เองภายใน 7 ถึง 10 วัน โดยไม่ทิ้งแผลเป็น

วิธีดูแลลูกรักเมื่อป่วยเป็นโรคมือ เท้า ปาก ที่บ้าน

เนื่องจากโรคมือ เท้า ปาก เป็นโรคที่เกิดจากไวรัส จึงยังไม่มีon-specific antiviral drug หรือยาฆ่าเชื้อไวรัสตัวนี้โดยตรง การรักษาจึงเป็นการรักษาตามอาการเพื่อให้เด็กสบายตัวขึ้นและป้องกันภาวะแทรกซ้อน

สิ่งที่คุณพ่อคุณแม่ทำได้ดีที่สุดคือการประคับประคองอาการ เช่น การให้ยาลดไข้พาราเซตามอลเมื่อมีไข้สูง เช็ดตัวลดไข้ และที่สำคัญที่สุดคือการดูแลเรื่องการกินและการดื่มน้ำ เพราะเด็กมักจะเจ็บแผลในปากจนไม่ยอมกินอะไรเลย แนะนำให้เลือกอาหารอ่อนๆ ที่กลืนง่ายและมีอุณหภูมิเย็น เช่น นมแช่เย็น โยเกิร์ต ไอศกรีม หรือซุปเหลวๆ เพื่อช่วยลดความเจ็บปวดบริเวณแผลในปาก และป้องกันภาวะขาดน้ำ

สัญญาณอันตรายแบบไหน ที่ต้องรีบพาไปหาหมอทันที?

แม้ว่าเด็กส่วนใหญ่จะหายจากโรคนี้ได้เองโดยไม่มีภาวะแทรกซ้อน แต่มีเชื้อไวรัสบางสายพันธุ์ เช่น Enterovirus 71 ที่อาจทำให้เกิดภาวะแทรกซ้อนรุนแรงเกี่ยวกับสมองและหัวใจได้ คุณพ่อคุณแม่จึงต้องสังเกตอาการเตือนภัยเหล่านี้อย่างใกล้ชิด:

• ซึมมาก ไม่ยอมเล่น หรือปลุกตื่นยาก
• หายใจหอบเหนื่อย หายใจเร็วกว่าปกติ หรือหายใจผิดปกติ
• มีอาการชัก เกร็ง หรือกระตุกของกล้ามเนื้อขณะนอนหลับหรือตื่น
• อาเจียนพุ่งบ่อยครั้ง กินอะไรไม่ได้เลยจนปัสสาวะน้อยลงหรือไม่มีปัสสาวะเลยนานหลายชั่วโมง
• เดินเซ ทรงตัวไม่ได้ หรือมีอาการอ่อนแรงของแขนขา

หากพบอาการเหล่านี้แม้เพียงข้อเดียว ควรรีบพาเด็กไปโรงพยาบาลทันที เพราะอาจเป็นสัญญาณของภาวะแทรกซ้อนทางสมองที่ต้องได้รับการดูแลจากแพทย์อย่างเร่งด่วน