ภาวะกล้ามเนื้อลายสลายตัว: เมื่อกล้ามเนื้อบาดเจ็บรุนแรงจนน่ากลัว

ภาวะกล้ามเนื้อลายสลายตัว คืออะไรกันแน่?

เวลาเราออกกำลังกายหนักๆ แล้วรู้สึกปวดกล้ามเนื้อ หลายคนอาจคิดว่าเป็นเรื่องปกติ แต่ถ้าวันไหนปวดรุนแรงจนขยับไม่ไหว ปัสสาวะเปลี่ยนสีเป็นสีน้ำล้างเนื้อ หรือสีเข้มเหมือนน้ำโค้ก นั่นเป็นสัญญาณเตือนว่าร่างกายกำลังเผชิญกับ ภาวะกล้ามเนื้อลายสลายตัว (Rhabdomyolysis) ซึ่งคือสภาวะที่กล้ามเนื้อถูกทำลายอย่างรุนแรงจนสารที่อยู่ข้างในเซลล์กล้ามเนื้อรั่วไหลออกมาเข้าสู่กระแสเลือดครับ

กล้ามเนื้อพังเพราะอะไรได้บ้าง?

สาเหตุหลักๆ ที่ผมมักพบในห้องตรวจมักมาจากพฤติกรรมหรืออุบัติเหตุ ดังนี้

• ออกกำลังกายหักโหมเกินไป: โดยเฉพาะคนที่ไม่ได้ออกกำลังกายมานานแล้วจู่ๆ ไปเข้าคลาสหนักๆ หรือเล่นเวทเทรนนิ่งจนกล้ามเนื้อรับไม่ไหว
• อุบัติเหตุรุนแรง: การถูกกระแทกแรงๆ การทับถมของกล้ามเนื้อเป็นเวลานาน หรือการถูกไฟไหม้
• ภาวะขาดน้ำ: เมื่อร่างกายเสียเหงื่อมากแต่ดื่มน้ำไม่เพียงพอ ทำให้ไตขับสารตกค้างที่หลุดออกมาจากกล้ามเนื้อได้ยากขึ้น
• ยาและสารเสพติด: ยาบางชนิด เช่น ยาลดไขมันในเลือดกลุ่มสแตติน (ในบางราย) หรือการใช้สารเสพติดบางประเภท

ทำไมปัสสาวะถึงเปลี่ยนสีและเป็นอันตรายอย่างไร?

เมื่อเซลล์กล้ามเนื้อแตกตัว สารที่เรียกว่า ไมโอโกลบิน (Myoglobin) จะหลุดออกมาในเลือดและถูกไตพยายามกรองออกไปทิ้งทางปัสสาวะครับ ไมโอโกลบินนี่เองที่เป็นตัวการทำให้ปัสสาวะเปลี่ยนสี แต่ความน่ากลัวที่แท้จริงคือสารตัวนี้มีพิษต่อท่อไตโดยตรง หากไตรับภาระหนักเกินไปจนทำงานไม่ได้ จะนำไปสู่ภาวะไตวายเฉียบพลัน ซึ่งเป็นอันตรายถึงชีวิตหากไม่ได้รับการรักษาทันที

สัญญาณเตือนที่ต้องรีบมาหาหมอ

หากคุณมีอาการเหล่านี้ อย่ารอให้หายเองเด็ดขาดครับ

• ปวดกล้ามเนื้อรุนแรงมาก ผิดปกติกว่าอาการปวดเมื่อยทั่วไป
• กล้ามเนื้อบวม แข็ง หรือกดเจ็บ
• ปัสสาวะสีเข้มผิดปกติ สีน้ำล้างเนื้อ หรือสีเข้มจัด
• อ่อนเพลียมาก หรือมีอาการไข้ร่วมด้วย
• ปริมาณปัสสาวะลดลงอย่างเห็นได้ชัด

วิธีรักษาและการดูแลเบื้องต้น

หัวใจสำคัญของการรักษาคือการรีบนำเอาสารพิษออกจากร่างกายครับ สิ่งแรกที่หมอจะทำคือการให้น้ำเกลือเข้าทางเส้นเลือดปริมาณมาก เพื่อเร่งให้ไตขับสารพิษออกจากร่างกายให้เร็วที่สุด รวมถึงการติดตามค่าเลือดและค่าไตอย่างใกล้ชิด ในบางรายที่มีความเสียหายมาก อาจต้องใช้การฟอกไตเพื่อช่วยการทำงานของไตในระยะสั้นจนกว่ากล้ามเนื้อจะฟื้นตัวกลับมาเป็นปกติ

วิธีป้องกันไม่ให้กล้ามเนื้อพัง

เราสามารถป้องกันภาวะนี้ได้ง่ายๆ ด้วยการรู้จักขีดจำกัดของตัวเองครับ

• ค่อยเป็นค่อยไป: เริ่มออกกำลังกายจากเบาไปหาหนัก อย่าหักโหมในวันแรกๆ
• ดื่มน้ำให้เพียงพอ: ยิ่งวันที่ต้องออกแรงเยอะ ยิ่งต้องจิบน้ำบ่อยๆ
• ฟังเสียงร่างกาย: ถ้าปวดกล้ามเนื้อผิดปกติ หรือปวดจนขยับไม่ได้ อย่าฝืนออกกำลังกายต่อ
• สังเกตสีปัสสาวะ: ฝึกเป็นคนช่างสังเกตสีปัสสาวะของตัวเองหลังออกกำลังกายทุกครั้ง