ภาวะสมาธิสั้นที่อาจเกิดร่วมด้วย: เมื่อลูกไม่ได้มีแค่เรื่องซนจนเกินไป

เวลาที่คุณพ่อคุณแม่พาลูกมาปรึกษาที่ห้องตรวจ ด้วยปัญหาเรื่องความซน ความนิ่งไม่ได้ หรือเรียนหนังสือไม่ค่อยทันเพื่อน หลายครั้งเรามักจะนึกถึงโรคสมาธิสั้นหรือ ADHD เป็นอันดับแรก แต่ในฐานะหมอที่ตรวจเด็กๆ มานาน ผมมักจะเจอเรื่องราวที่ซับซ้อนกว่านั้นซ่อนอยู่เสมอ

เด็กหลายคนไม่ได้มีแค่อาการสมาธิสั้นเพียงอย่างเดียว แต่อาจจะมีภาวะอื่นแอบแฝงมาด้วย ซึ่งในทางการแพทย์เราเรียกว่า ภาวะสมาธิสั้นที่อาจเกิดร่วมด้วย หรือ Comorbidity เปรียบเสมือนเวลาที่เราสั่งอาหารจานหลัก แล้วมีเครื่องเคียงหรืออาหารเรียกน้ำย่อยติดมาด้วย ซึ่งถ้าเรามองเห็นแค่จานหลักอย่างเดียว การแก้ปัญหาให้เด็กๆ ก็จะไม่รอบด้านพอ

ลูกเป็นแค่อารมณ์ร้อนหรือมีโรคอื่นซ่อนอยู่: ทำความเข้าใจภาวะที่มักมาพร้อมกับสมาธิสั้น

เวลาที่เราพูดถึงสมาธิสั้น หลายคนจะนึกถึงภาพเด็กวิ่งไปวิ่งมา นั่งไม่ติดที่ หรือใจลอยเวลาครูสอน แต่ในความเป็นจริงแล้ว เด็กสมาธิสั้นประมาณสองในสามมักจะมีภาวะอื่นๆ ติดสอยห้อยตามมาด้วยเสมอ การรู้เท่าทันเรื่องเหล่านี้จะช่วยให้เราเข้าใจพฤติกรรมของลูกได้ลึกซึ้งขึ้น และไม่ต้องไปเผลอดุว่าลูกตั้งใจเกเร

ปัญหาเรื่องอารมณ์และพฤติกรรมที่ชอบต่อต้าน

กลุ่มนี้เป็นเรื่องที่พ่อคุณแม่ปวดหัวที่สุด ลูกอาจจะมีอาการหงุดหงิดง่าย โมโหร้าย ควบคุมอารมณ์ตัวเองไม่ค่อยได้ บางครั้งเถียงคำไม่ตกฟาก หรือชอบขัดคำสั่งผู้ใหญ่ ซึ่งในทางการแพทย์อาจเข้าข่ายภาวะดื้อต่อต้าน หรือ Oppositional Defiant Disorder (ODD) เด็กกลุ่มนี้ไม่ได้อยากเป็นเด็กไม่ดีหรอกครับ แต่เพราะสมองส่วนหน้าของเขาที่ทำหน้าที่ยับยั้งชั่งใจมันทำงานได้ไม่เต็มที่ พอมีสมาธิสั้นร่วมด้วยเลยทำให้ระเบิดอารมณ์ได้ง่ายเป็นพิเศษ

ความบกพร่องทางการเรียนรู้ที่ซ่อนอยู่ในสมองเด็ก

บางทีลูกตั้งใจเรียนนะ นั่งโต๊ะเรียนดีด้วย แต่ทำไมผลการเรียนถึงแย่ลงเรื่อยๆ นั่นอาจเป็นเพราะภาวะการเรียนรู้บกพร่อง หรือ Learning Disabilities (LD) ที่มักจะพบร่วมกับสมาธิสั้นอยู่บ่อยๆ เด็กอาจจะมีปัญหาเรื่องการอ่านไม่ออก เขียนสะกดคำไม่ได้ หรือคำนวณเลขไม่ค่อยเข้าใจ ถ้าเราไม่รู้แล้วไปบังคับให้เขาจำเยอะๆ เด็กจะเครียดและเริ่มไม่อยากไปโรงเรียน

ภาวะวิตกกังวลและความซึมเศร้าที่เด็กๆ ต้องแบกรับ

อย่าคิดว่าเด็กเล็กๆ จะไม่มีความเครียดนะครับ เด็กสมาธิสั้นหลายคนต้องเผชิญกับการโดนคุณครูว่า โดนเพื่อนล้อ หรือทำอะไรก็ผิดพลาดไปหมดทุกอย่าง สะสมนานวันเข้าเลยกล ายเป็นความวิตกกังวล กลัวการไปโรงเรียน นอนไม่หลับ หรือบางคนเก็บตัวซึมเศร้า ซึ่งเป็นอีกหนึ่งภาวะที่อันตรายและต้องได้รับการดูแลอย่างใกล้ชิด

เมื่อไหร่ที่ควรพาเด็กๆ ไปพบแพทย์เพื่อตรวจประเมินอย่างละเอียด

ถ้าคุณพ่อคุณแม่เริ่มสังเกตเห็นว่า การปรับพฤติกรรมที่บ้านหรือการให้คุณครูช่วยที่โรงเรียนแล้ว อาการของลูกก็ยังไม่ดีขึ้น ลูกยังคงมีปัญหาเรื่องการใช้ชีวิตประจำวัน มีความเครียดสูง หรือมีความสัมพันธ์กับคนรอบข้างแย่ลงเรื่อยๆ นั่นคือสัญญาณเตือนว่าควรพามาพบแพทย์เฉพาะทางด้านพัฒนาการและพฤติกรรมเด็กครับ

การตรวจวินิจฉัยจะไม่ใช่แค่การทำแบบทดสอบสมาธิสั้นธรรมดา แต่เป็นการมองภาพรวมทั้งหมดของเด็ก เพื่อดูว่านอกจากสมาธิสั้นแล้ว น้องยังมีภาวะอื่นร่วมด้วยไหม เพื่อที่เราจะได้วางแผนการดูแลรักษาได้อย่างตรงจุด ไม่ว่าจะเป็นการปรับพฤติกรรม การใช้ยาอย่างเหมาะสม หรือการทำกิจกรรมบำบัด เพื่อให้เด็กๆ สามารถเติบโตและใช้ชีวิตได้อย่างมีความสุขในแบบของเขาเอง