วิธีเช็ดตัวลดไข้ที่ถูกต้อง พร้อมสังเกตสัญญาณเตือนที่ต้องหยุดทำทันที

ลูกไข้สูงจนตัวร้อนจี๋: เช็ดตัวอย่างไรให้ปลอดภัยและได้ผลจริง

เวลาที่คนในครอบครัวไม่สบายแล้วตัวร้อนขึ้นสูง สิ่งแรกที่เรามักจะนึกถึงเพื่อช่วยระบายความร้อนออกจากร่างกายก็คือการเช็ดตัว แต่ในความเป็นจริงแล้ว การเช็ดตัวไม่ได้เป็นแค่การเอาผ้าชุบน้ำมาเชี่ยวๆ ตามตัวให้จบไป หากทำผิดวิธี เช่นใช้น้ำเย็นจัดหรือเช็ดผิดจังหวะ อาจทำให้ร่างกายเกิดอาการหนองสะท้าน ไข้กลับสูงขึ้นกว่าเดิม หรือเป็นอันตรายได้ การเข้าใจวิธีการเช็ดตัวที่ถูกต้องและการหมั่นประเมินอาการระหว่างทาง จึงเป็นเรื่องสำคัญมากที่คนดูแลควรใส่ใจ

เช็ดตัวอยู่ดีๆ ทำไมถึงตัวสั่นและหนาวสะท้าน

หลายคนคงเคยเจอเหตุการณ์ที่กำลังเช็ดตัวให้คนไข้อยู่ดีๆ จู่ๆ เขาก็ตัวสั่นงั่กๆ ปากสั่น และบอกว่าหนาวมาก อาการแบบนี้ในทางการแพทย์เรียกว่าอาการหนาวสะท้าน (Chills) ซึ่งเกิดจากการที่สมองส่วนควบคุมอุณหภูมิร่างกายกำลังพยายามปรับจุดตั้งรับอุณหภูมิให้สูงขึ้น เมื่อเราไปเช็ดตัวด้วยน้ำอุณหภูมิห้องหรือน้ำอุ่นที่เย็นเกินไปสำหรับความรู้สึกของเขาในตอนนั้น ร่างกายจึงเข้าใจว่ากำลังหนาวจัดและสั่งให้กล้ามเนื้อหดตัวเพื่อสร้างความร้อน ส่งผลให้อุณหภูมิแกนกลางร่างกายพุ่งสูงขึ้นไปอีก แถมยังทำให้คนไข้ทรมานมากกว่าเดิมด้วย

เช็คลิสต์อาการระหว่างเช็ดตัว: สัญญาณไหนปกติ สัญญาณไหนต้องหยุดทันที

ระหว่างที่เรากำลังใช้ผ้าชุบน้ำหมาดๆ เช็ดตามซอกพับและลำตัวของคนไข้ ดวงตาและหูของเราต้องคอยสังเกตความเปลี่ยนแปลงอย่างใกล้ชิดตลอดเวลา การประเมินอาการระหว่างเช็ดตัวจึงเป็นเหมือนด่านหน้าในการปกป้องไม่ให้อาการทรุดลง

อาการแบบนี้ไปต่อได้: ร่างกายผ่อนคลายและไขค่อยๆ ลดลง

หากคนไข้รู้สึกสบายตัวขึ้น หายใจสม่ำเสมอ ผิวหนังบริเวณที่เช็ดเริ่มหายแดงและระบายความร้อนได้ดีขึ้น สีหน้าดูผ่อนคลาย ไม่แสดงอาการอึดอัด แบบนี้แปลว่าเรากำลังทำถูกวิธีและสามารถเช็ดตัวต่อไปได้จนกว่าจะครบตามขั้นตอน

สัญญาณเตือนอันตราย: หยุดเช็ดตัวทันทีก่อนจะสายเกินไป

ถ้าหากระหว่างเช็ดตัวแล้วพบว่าคนไข้มีอาการเหล่านี้ ให้หยุดเช็ดตัวทันทีโดยไม่มีข้อแม้

• อาการหนาวสั่นอย่างรุนแรง: หากเริ่มมีอาการตัวสั่น ปากสั่น ให้หยุดเช็ดทันที ห่มผ้าให้ความอบอุ่นแก่ร่างกาย เพราะฝืนเช็ดต่อไปไข้จะยิ่งสูงขึ้น
• ผิวหนังซีดเขียวหรือลาย: หากสังเกตเห็นปลายมือปลายเท้าเขียวคล้ำ หรือผิวหนังมีลักษณะเป็นลายหินอ่อน แสดงว่าการไหลเวียนเลือดที่ผิวหนังไม่ดี การเช็ดตัวจะยิ่งทำให้ร่างกายปรับตัวยากขึ้น
• หายใจผิดปกติหรือหอบเหนื่อย: หากคนไข้เริ่มหายใจเร็วกว่าปกติ หายใจลำบาก หรือมีเสียงผิด
• หมดสติ ซึมลง หรือตอบสนองช้า: ถ้าระหว่างเช็ดตัวแล้วคนไข้ปลุกไม่ตื่น ซึมลงอย่างเห็นได้ชัด หรือพูดจาไม่รู้เรื่อง ห้ามเช็ดตัวต่อเด็ดขาด

เมื่อต้องหยุดเช็ดตัวกลางคัน ควรรับมืออย่างไรต่อดี

ทันทีที่เราเจอสัญญาณเตือนที่ต้องหยุดทำ สิ่งที่ต้องทำอันดับแรกคือการหยุดกิจกรรมการเช็ดตัวทั้งหมด นำผ้าแห้งมาซับตัวให้แห้งสนิท ห่มผ้าห่มบางๆ เพื่อให้ร่างกายอบอุ่นขึ้นตามธรรมชาติ ห้ามฝืนใช้น้ำอุ่นจัดประคบหรือบังคับให้เช็ดต่อเด็ดขาด ให้รอจนกว่าอาการหนาวสั่นสงบลง วัดไข้ซ้ำ และประเมินอาการโดยรวมอีกครั้ง หากไข้สูงมากร่วมกับมีอาการซึมหรือหายใจผิดปกติ ควรรีบพาไปพบแพทย์ที่โรงพยาบาลทันทีเพื่อรับการรักษาที่ตรงจุดและปลอดภัยที่สุด