ให้เลือดตอนไหนถึงจะปลอดภัย? ไขข้อข้องใจเรื่องเกณฑ์การพิจารณาให้เลือดและส่วนประกอบของเลือด

ทำไมหมอถึงไม่ให้เลือดคนไข้ทุกคนที่ดูซีด?

หลายครั้งที่คนไข้หรือญาติมักจะถามหมอว่า ทำไมค่าเลือดดูต่ำลงนิดหน่อยแต่ยังไม่ยอมให้เลือด หรือทำไมต้องรอให้ค่าเลือดตกถึงระดับหนึ่งก่อนถึงจะยอมเติมให้ ซึ่งจริงๆ แล้วการให้เลือดไม่ใช่เรื่องเล่นๆ และไม่ใช่แค่การเติมน้ำมันรถยนต์ แต่เป็นการนำเซลล์หรือส่วนประกอบของเลือดผู้อื่นเข้ามาในร่างกาย ซึ่งมาพร้อมกับความเสี่ยงที่ต้องชั่งน้ำหนักให้ดี

เกณฑ์การพิจารณาให้เลือดและส่วนประกอบของเลือดที่แพทย์ใช้ตัดสินใจ

การตัดสินใจให้เลือดไม่ได้ดูแค่ตัวเลขค่าความเข้มข้นของเลือด (Hematocrit หรือ Hemoglobin) เพียงอย่างเดียว แต่หมอจะประเมินจากหลายปัจจัยประกอบกันเพื่อให้มั่นใจว่าคนไข้ได้รับประโยชน์มากกว่าความเสี่ยงที่อาจเกิดขึ้น

ประเมินจากอาการทางร่างกายเป็นหลัก

อาการของคนไข้สำคัญที่สุด หากคนไข้มีค่าเลือดไม่ต่ำมากแต่มีอาการหอบเหนื่อย ใจสั่น หน้ามืด หรือมีภาวะเลือดออกเฉียบพลันจนความดันโลหิตตก หมอจะพิจารณาให้เลือดทันทีโดยไม่ต้องรอตัวเลขค่าเลือดที่ต่ำถึงเกณฑ์ แต่ในทางกลับกัน หากคนไข้ค่าเลือดต่ำแต่ร่างกายยังปรับตัวได้ดี ไม่มีอาการผิดปกติ หมออาจจะใช้วิธีให้ยาบำรุงเลือดหรือรักษาที่ต้นเหตุแทน

ระดับค่าความเข้มข้นของเลือดที่ต้องพิจารณา

โดยทั่วไปหากค่าความเข้มข้นของเลือด (Hemoglobin) ต่ำกว่า 7 กรัมต่อเดซิลิตร แพทย์มักจะพิจารณาให้เลือดทดแทน เพราะถือเป็นระดับที่ร่างกายเริ่มจะทนไม่ไหวและเสี่ยงต่อภาวะขาดออกซิเจน แต่หากเป็นผู้ป่วยที่มีโรคประจำตัว เช่น โรคหัวใจหรือปอด แพทย์อาจจะให้เลือดเร็วกว่านั้น เพราะร่างกายผู้ป่วยกลุ่มนี้ไม่สามารถทนต่อภาวะซีดได้เท่ากับคนทั่วไป

ความแตกต่างของการให้เลือดแต่ละประเภท

เลือดที่เราเห็นกันไม่ได้หมายถึงเลือดสดทั้งถุงเสมอไป แต่มีการแยกส่วนประกอบเพื่อให้เหมาะกับอาการของคนไข้แต่ละราย

• เม็ดเลือดแดงเข้มข้น (Packed Red Cells): ใช้สำหรับคนไข้ที่ซีดหรือเสียเลือดมาก เพื่อช่วยเพิ่มการนำออกซิเจนไปเลี้ยงร่างกาย
• เกล็ดเลือด (Platelets): ใช้สำหรับคนไข้ที่มีปัญหาเลือดออกผิดปกติจากเกล็ดเลือดต่ำ หรือมีความเสี่ยงจะเลือดออกง่าย
• พลาสมา (Fresh Frozen Plasma): ใช้สำหรับคนไข้ที่มีปัญหาเรื่องการแข็งตัวของเลือด หรือขาดโปรตีนบางชนิดที่ช่วยให้เลือดหยุดไหล

ทำไมต้องระวังเรื่องผลข้างเคียงจากการให้เลือด

แม้เลือดที่ได้รับจะผ่านการคัดกรองเชื้อโรคมาเป็นอย่างดี แต่ร่างกายคนเรามีความละเอียดอ่อน การได้รับเลือดแปลกปลอมอาจกระตุ้นให้เกิดอาการแพ้ มีไข้ หนาวสั่น หรือในกรณีที่รุนแรงอาจเกิดปฏิกิริยาที่ทำลายเม็ดเลือดตัวเองได้ ดังนั้นการให้เลือดจึงทำภายใต้การดูแลของทีมพยาบาลและแพทย์อย่างใกล้ชิดเสมอ เพื่อให้มั่นใจว่าเมื่อเกิดอาการผิดปกติขึ้น เราจะจัดการได้อย่างรวดเร็วและปลอดภัยที่สุด