เจ็บเข่ากับความเสี่ยงต่อการพลัดตกหกล้มในผู้สูงอายุ: ทำไมเรื่องนี้ถึงอันตรายกว่าที่คิด

ทำไมปวดเข่าถึงทำให้คุณพ่อคุณแม่หกล้มได้ง่ายขึ้น

หลายครั้งที่หมอตรวจคนไข้สูงอายุที่มีอาการปวดเข่า มักจะได้ยินคำบอกเล่าว่า เวลาจะลุกหรือเดินแต่ละครั้งรู้สึกไม่มั่นใจ เหมือนขาอ่อนแรงหรือเข่าจะทรุดลงไปดื้อๆ อาการเจ็บข้อเข่าไม่ได้เป็นแค่เรื่องของความเจ็บปวดที่น่ารำคาญใจเท่านั้น แต่ในทางการแพทย์ นี่คือสัญญาณเตือนภัยสำคัญของ ความเสี่ยงต่อการพลัดตกหกล้มในผู้สูงอายุที่มีอาการเจ็บข้อเข่า ซึ่งหากเกิดขึ้นแล้วมักนำไปสู่การบาดเจ็บรุนแรงอย่างกระดูกสะโพกหักหรือข้อมือร้าวตามมาได้

กลไกที่ร่างกายสูญเสียการทรงตัวเมื่อเข่ามีปัญหา

เมื่อข้อเข่าอักเสบหรือเสื่อม กล้ามเนื้อรอบเข่าจะทำงานได้ไม่เต็มประสิทธิภาพ ร่างกายคนเราจะมีระบบที่เรียกว่าการรับรู้ตำแหน่งของข้อต่อ (Proprioception) ซึ่งจะคอยส่งสัญญาณบอกสมองว่าเท้าเราวางอยู่ตรงไหน พื้นผิวเป็นอย่างไร แต่เมื่อเข่าเจ็บ สัญญาณเหล่านี้จะผิดเพี้ยนไป ทำให้ผู้สูงอายุไม่สามารถกะระยะก้าวเดินได้แม่นยำเหมือนเดิม กลายเป็นว่าต้องคอยก้มมองเท้าขณะเดิน ซึ่งยิ่งทำให้เสียการทรงตัวมากขึ้นไปอีก

เปลี่ยนวิถีชีวิตลดความเสี่ยงหกล้มในบ้าน

การปรับสภาพแวดล้อมเป็นด่านแรกที่ช่วยป้องกันอุบัติเหตุได้ดีที่สุด โดยควรทำตามขั้นตอนเหล่านี้

• จัดการพื้นบ้านให้แห้งสนิทตลอดเวลา โดยเฉพาะห้องน้ำควรติดแผ่นกันลื่นหรือราวจับ
• เพิ่มความสว่างในบ้านให้เพียงพอ โดยเฉพาะบริเวณโถงทางเดินและบันได
• ลดสิ่งกีดขวางบนพื้น เช่น สายไฟ พรมเช็ดเท้า หรือข้าวของที่วางระเกะระกะ
• ใช้ไม้เท้าช่วยพยุงเพื่อกระจายน้ำหนักออกจากเข่าข้างที่ปวด จะช่วยให้รู้สึกมั่นคงขึ้นเวลาเดิน

เทคนิคบริหารกล้ามเนื้อรอบเข่าให้แข็งแรง

การออกกำลังกายที่เหมาะสมจะช่วยพยุงข้อเข่าและลดอาการปวดได้ดีกว่าการนอนพักเฉยๆ วิธีที่หมอแนะนำบ่อยที่สุดคือ

• การนั่งเก้าอี้แล้วเหยียดขาตรงค้างไว้ เพื่อบริหารกล้ามเนื้อต้นขาหน้าเข่า
• การฝึกยืนทรงตัวด้วยขาเดียวโดยมีที่ยึดจับที่มั่นคง
• การเลือกเดินในสระน้ำ ซึ่งแรงพยุงของน้ำจะช่วยลดภาระที่เข่าต้องแบกรับ ทำให้บริหารกล้ามเนื้อได้โดยไม่เจ็บเพิ่ม

สัญญาณเตือนที่ควรเข้ามาปรึกษาหมอ

หากอาการปวดเริ่มส่งผลกระทบต่อการใช้ชีวิตประจำวัน ไม่ควรทนอยู่กับความเจ็บปวดจนเกิดอุบัติเหตุ ควรพบแพทย์เมื่อพบอาการดังนี้

• เข่ามีอาการบวมแดงหรือร้อนอย่างเห็นได้ชัด
• มีอาการเข่าทรุดหรือเข่าล็อคจนเดินต่อไม่ได้
• ปวดจนนอนไม่หลับ หรือปวดแม้ในขณะที่ไม่ได้ใช้งานข้อเข่า
• ความเจ็บปวดทำให้การทรงตัวแย่ลงอย่างรวดเร็ว จนไม่กล้าลุกเดินไปไหนมาไหน