เช็กอึหน่อยไหม? ถอดรหัสสุขภาพจากหน้าตาและสีของอุจจาระ

เวลาเดินออกจากห้องน้ำ หลายคนอาจจะรีบกดชักโครกทันทีโดยไม่เคยชายตาแลผลงานในโถเลย แต่ในฐานะหมอ อยากบอกว่าเจ้าก้อนอึในโถส้วมเนี่ยแหละ คือกระจกวิเศษที่สะท้อนความลับในลำไส้และสุขภาพภาพรวมของเราได้ดีที่สุดแบบไม่ต้องเจาะเลือดเลยทีเดียว

การสังเกตลักษณะของอุจจาระเพื่อประเมินความผิดปกติ จึงเป็นเรื่องใกล้ตัวที่ทุกคนควรใส่ใจ เพราะความเปลี่ยนแปลงเล็กๆ น้อยๆ ทั้งเรื่องรูปร่าง สี หรือแม้แต่กลิ่น อาจเป็นสัญญาณเตือนภัยจากร่างกายที่กำลังส่งเสียงบอกเราว่ามีบางอย่างผิดปกติเกิดขึ้นแล้ว

อึแบบไหนถึงเรียกว่าปกติและสุขภาพดี

ก่อนจะไปดูว่าอะไรคือความผิดปกติ เรามาทำความรู้จักกับหน้าตาของอึสุขภาพดีกันก่อน โดยทั่วไปแล้ว อึที่ดีควรมีลักษณะคล้ายกล้วยหอมนิ่มๆ ยาวต่อเนื่อง ไม่แตกเป็นก้อนแข็ง และตกลงน้ำแล้วจมลงไปแบบพอดีๆ ไม่ลอยฟ่อง

หากอึของเราอยู่ในเกณฑ์นี้ แปลว่าระบบย่อยอาหารและการดูดซึมสารอาหารทำงานได้ราบรื่นดี แถมยังแปลว่าเราได้รับใยอาหารและดื่มน้ำในปริมาณที่เพียงพอในแต่ละวันอีกด้วย

อึแข็งเป็นเม็ดกระสุนหรือเหลวเป็นน้ำ เตือนภัยอะไรบ้าง

ถ้าหน้าตาของอึเริ่มเปลี่ยนไปจากกล้วยหอมนิ่มๆ กลายเป็นแบบอื่น นั่นคือสัญญาณเตือนจากลำไส้ที่เราไม่ควรนิ่งนอนใจ

• อึแห้งแข็งเป็นก้อนเล็กๆ แบบขี้แพะ: มักเกิดจากภาวะท้องผูก ดื่มน้ำน้อยเกินไป หรือกินผักผลไม้ที่มีกากใยน้อย ทำให้ลำไส้ใหญ่ดูดน้ำกลับมากเกินไปจนก้อนอุจจาระแห้งและเบ่งยาก
• อึเละๆ หรือเหลวเป็นน้ำ: ถ้าเป็นกะทันหันมักเกิดจากอาหารเป็นพิษหรือติดเชื้อในทางเดินอาหาร แต่ถ้าเป็นเรื้อรังอาจแปลว่าลำไส้แปรปรวนหรือร่างกายย่อยอาหารบางประเภทไม่ได้

สีของอุจจาระบอกอะไร สีไหนอันตรายต้องรีบพบแพทย์

นอกจากรูปร่างแล้ว สีของอุจจาระก็มีความสำคัญไม่แพ้กัน สีน้ำตาลตามธรรมชาติเกิดจากการทำงานของน้ำดี แต่ถ้าวันไหนสีเปลี่ยนไปแบบหน้ามือเป็นหลังมือ ให้ลองสังเกตตามนี้

• อึสีดำสนิทเหมือนยางมะตอย: หากไม่ได้กินยาธาตุเหล็กหรือเลือดหมู อาจแปลว่ามีเลือดออกในทางเดินอาหารส่วนต้น เช่น กระเพาะอาหาร ซึ่งเลือดถูกย่อยจนกลายเป็นสีดำ น่ากลัวและควรไปตรวจ
• อึมีเลือดสดๆ ปนอยู่: มักเกิดจากริดสีดวงทวารหนักอักเสบ หรือมีแผลปริที่ทวารหนักจากการเบ่งอึแข็ง แต่ก็อาจมาจากติ่งเนื้อหรือความผิดปกติในลำไส้ใหญ่ส่วนปลายได้เช่นกัน
• อึสีซีดขาวเหมือนดินน้ำมัน: อาจเกิดจากความผิดปกติของตับ ท่อน้ำดีอุดตัน หรือถุงน้ำดีมีปัญหา ทำให้น้ำดีไม่สามารถไหลมาผสมกับอุจจาระได้

อาการร่วมอื่นๆ ที่ควรสังเกตควบคู่กันไป

การดูแค่อึอย่างเดียวอาจยังไม่เพียงพอ การสังเกตอาการรอบด้านร่วมด้วยจะช่วยให้เราประเมินความรุนแรงได้แม่นยำขึ้น เช่น มีอาการปวดท้องเกร็งร่วมด้วยไหม น้ำหนักลดฮวบโดยไม่ทราบสาเหตุ มีไข้ หรือรู้สึกอ่อนเพลียเรื้อรังร่วมกับการเปลี่ยนแปลงของขับถ่ายหรือไม่

สัญญาณเตือนแบบไหนที่ควรมาพบแพทย์ทันที

หากพบว่าลักษณะอุจจาระเปลี่ยนแปลงไปจากเดิมติดต่อกันนานเกินสองสัปดาห์ มีเลือดสดปนในอุจจาระบ่อยครั้ง อึดำโดยไม่ทราบสาเหตุ หรือมีอาการปวดท้องรุนแรงร่วมด้วย ควรรีบมาพบแพทย์เพื่อตรวจวินิจฉัยอย่างละเอียด เพราะบางครั้งมันอาจเป็นสัญญาณเตือนของโรคร้ายแรงอย่างโรคมะเร็งลำไส้ใหญ่ที่หากตรวจพบเร็วก็มีโอกาสรักษาให้หายขาดได้สูง